Samy milaza ny heviny handray anaja rana tsia amin'ny fihetsiketsehana avokoa ny mpamaham-bolongana Kolombiana.

Mauricio Duque Arrubla ohatra ny manazava tsara ny heviny:

Caminando, se cura la herida…

Mety ho sitrana ny ratra eny ampandehanana…

Naka sary nampitondrainy ny lohateny hoe “Flags” ihany koa ny vadiny.

Dianacats izay monina any amin'ny tanandehibe hafa ao Kolombia, Medellin, indray mijery ilay lafiny varotra tamin'ilay diabe ary gaga ihany raha nahazo dokambarotra avy amina mpivarotra pizza tonga tao amin'ny imailakany, ary mieritreritra fa lasa lavitra ihany ny mahita haivarotra na pizza miaraka amina diaben'ny fahafahana sy fahaleovantena izany. [nt: ny telma sy ny Kaominina Antananarivo koa ary mba toy izany koa]

Avy any amorontsiraky Kolombia ao Barranquilla i El Gerente no mamoaka ny sary nalainy nandritra ny andron'ny diabe nataony.

Ny mpamaham-bolongana Arlovich Correa Manchola indray dia nanoratra ny hevitry ny teny hoe Firenena, ary nasehony fa nanakona ny famonoana ireo saindikalista eo ampelatanan'ny fitondrana ny fanantenana nateraky ny diabe.

La patria olvidará mañana al sindicalista del Polo que se entierra hoy, detenido y desaparecido por fuerzas oficiales, según éste comunicado. Guillermo Rivera llevó a su hija a la ruta del colegio y luego desapareció, después de ser abordado en plena vía pública de Bogotá, por sujetos que a la postre lo torturaron y asesinaron.

La patria ha asesinado a 29 sindicalistas como Rivera, en lo que va corrido del año.

La patria mata 5 sindicalistas al mes.

La patria mata un sindicalista a la semana.

La PATRIA está ensangrentada, tiene las manos y la boca y el alma sedienta de sangre.

Al final del día la patria reza el rosario. Y se lava las manos.

Rahampitso dia ho adinon'ny Firenena ny fandevenana natao androany ilay mpitolona saindikalisitra avy amin'ny antoko mpanohitra nosamborin'ny hery vondrotafiky ny fitondrana ary nanjavona, araka ny filazana ofisialy. Teny ampanaterana ny zanany vavy ho any an-tsekoly i Guillermo Rivera no nisy andian'olona nanakana azy teo andalamben'i Bogota, ka nidarodaroka sy namono azy.
Namono saindikalisitra 29 tahaka an'i Rivera ny Firenena tamin'ity taona ity fotsiny.
Namono saindikalisitra 5 isam-bolana ny Firenena.
Namono saindikalisitra iray isan-kerinandro ny Firenena.
Mandrika ny rà eto amin'ny FIRENENA, liandrà ,ny tanany sy ny molony ary ny fanahiny.
Rehefa mifarana ny andro dia mivavaka miaraka amin'ny rozery (vakana itanisana vavaka) ny firenena. Ary hanasa ny tanany.

]]> http://mg.globalvoicesonline.org/2008/10/04/1192/feed/ http://mg.globalvoicesonline.org/2008/09/05/1282/ http://mg.globalvoicesonline.org/2008/09/05/1282/#comments Fri, 05 Sep 2008 06:36:57 +0000 Jentilisa http://mg.globalvoicesonline.org/2008/09/05/1282/ Mpamaham-bolongana Aositraliana  Ange, avy ao amin'ny Hegab-Rehab, no manoratra momba ny saribakoly vitsivitsy voangona avy amin'ny lafy valon'izao tontolo izao, misy saribakoly Miozolomana amin'izy ireo ary ny hafa kosa mifototra amin'ny fiaviana (foko) tsotra fotsiny.

Ireo mpikambana miisa 45 ao anatin'ity Filan-kevitra ho Fananganana Fiji tsara kokoa ity, izay nanoratra ireo tolo-kevitra ireo taorian'ny valo volana niasany, dia samy notendren'ny governemanta vonjimaika nilaza tena, tarihan'ny contre-amiral Josaia Voreqe (Frank) Bainimarama, izay naka ny fitondrana tamin'ny alalan'ny fanonganam-panjakana tamin'ny 5 desambra 2006.

Ny Filan-kevitra ho Fananganana Fiji tsara kokoa dia manana andraikitra mifantoka bebe kokoa amin'ny “fanafoanana ny kolontsain'ny fanonganam-panjakana” [amin'ny teny anglisy] ao amin'ity fanjakana anivon-drano ity, izay efa in-efatra izao hatramin'ny 1987 no nanelingelenana sy nampitsaharan'ny tafika ny fizotry ny, maha kenda roroka ny fandrosoana ara-toe-karena sy misarika ho amin'ny “tsy fahaiza-mitantana ary ny gaboraraka”. Mba hisorohana ny fitsabahana lava ataon'ny tafika eo amin'ny resaka fiainana ara-pôlitika, dia miaiky ity vondron'asa ity fa ilain'ny firenena ny manafoana ny “fifandonana pôlitika milafika resaka ara-poko” izay mampifandramatra ny mponina manana fihaviana indiana, ka ny razamben-dry zareo dia ireo mpanao raharaha nafaran'ny mpitantana kolonialy britanika tamin'ny faran'ny taonjato faha XIX su ny fiandohan'ny taonjato faha XX mba hanmpandeha ny asa fanaovan-tsiramamy Nandritry ny ampolotaonany maro, ireo Fijiana manana fiaviana Indiana, izay haindoista ny ankamaroany, dia somary nanatombo an'isa. Saingy hatramin'ny fanonganam-panjakana roa tamin'ny 1987, niakatra be ny fifindra-monin'ireo fijiana manana fiaviana indiana ireo, ka nanjary ny mponina melaneziana, indrindra ny kristiana, no mameno ny 57%n'ny mponina

Ilay volavolan-tSata dia mametraka fa raha tiana handroso ny firenena, dia ilaina ny haneken'ny rehetra fa ny Lalampanorenana no lalana fototry ny fanjakana, ilaina ny hanitsiana ny fombam-pifidianana mifototra amin'ny fanavankavahana ara-poko [amin'ny teny anglisy] sy hanahàna ny olan'ny fananan-tany, iray amin'ireo olana goavana sedrain'ny firenena, amin'ny fanalalahana ny fahazoan'ireo vondrona foko tsirairay hanana tany amin'ny fampitomboana ny haben'ny faritra azo volena efa misy atao amin'ny fifanarahana fampanofàna maharitra. Nilaza ny governemantan'i Bainimarama fa ireo fepetra ireo dia ilaina laniana mialohan'ny fahafaha-mametraka ny demokrasia amin'ny alalan'ny fifidiana faobe izay voafaritra tany am-piandohana fa hatao ny Martsa 2009, nefa nahemotra indray [amin'ny teny anglisy] taty aoriana kely.

Tany amboalohany, tsy dia nakasitraka loatra ilay volavolan-tSata ireo mpampita vaovao maventy sy ny ankamaroan'ireo mpitoraka blaogy. Be ny nanakiana ny soso-kevitr'ilay komity milaza hoe ny avy any amin'ny nosy Fiji dia ho antsoina hoe “Fijiana”, ary ireo melaneziana dia hovàna hoe ” itaukei”, mba hisorohana ny ethno-nationalisme. Amin'izao fotoana, ny fiantsoana hoe “Fijiana” dia ampiasaina hilazana ny melaneziana, raha antsoina kosa hoa “Indo-Fijiana” ireo taranaka avy amin'ireo mpiasa indiana.

I gdevreal, mpanentana ao amin'ilay forum be mpitsidika atao hoe Fiji Board Exiles [ami'ny teny anglisy], dia mihevitra fa tokony hitady anarana hafa tsy mbola nampiasaina mihitsy ilay komity raha te-hanova ny fiantso ireo mponina ao Fiji, tsy tokony ho nampiasaina izay efa teo taloha:

Mitadiava zava-baovao fa tsy maka mindrana ny an'ny sasany. Tsy rariny ny hangalarana amin'ny vondrona iray mba hanomezana fahafaham-po vondrona iray hafa. Mifidiana teny iray izay tsy mbola nanan ny dikany, amin'izay ho voahajanareo ny zon'ireo Fijiana hisitraka ny azy, izay efa nanomezan'ny Lalampanorenana fiantohana rahateo ho an'ireo mponina rehetra ao Fiji.

Ny mponina rehetra any Inde ve izao dia antsoina hoe Indiana daholo? Na Japoney ny any Japana?

“Teratanin'i Fiji”, ampy izay…

Anaty hafatra iray hafa ao amin'io forum ihany no itondran'i real jack fomba fijery iray ara-tantara momba ny teny hoe “Fijiana”, izay tondroiny ho “noforonin'ireo britanika mpanjanaka” :

Raha nandray anjara tamin'ny lalao iraisam-pirenena momba ny Golf i Vijay Singh dia teratany Fijiana no nilazan'ny rehetra azy, indrindra fa ireo mpampahalala vaovao, toy ny hoe mari-panavahana iray izany, ary tamin'ny fanadihadiana tamin'ny fahitalavitra, dia fehezanteny toy ny hoe “ilay Fijiana Vijay Singh no nandrombaka ny Masters amerikana” no mbola neneho izany, toy ny tsy mbola fantatra mihitsy hoe fijiana anie izy! lol.

Tsy hihinanantsika hanina akory ity adihevitra momba ny teny hoe “Fijiana” ity, tsy mampandroso na inona na inona io. Tsy izany ihany koa fa tsy misy ao, sy tsy mamoaka velively ny maha “itaukei” antsika io teny io, fa fiteny britanika ary tonga niaraka tamin-dry zareo britanika …

Mbola ao amin'io forum io ihany no ametrahan'I Alohabula1 [amin'ny teny anglisy] fa :

Raha manaraka ny fomba amrikanina isika dia izao no azo lazaina “Afrikana Fijiana” sy “Indiana Fijiana”. Ary raha ireo nifindra monina tany Etazonia tato anatin'ny taona vitsivitsy lasa izao mety ho antsoina hoe Fijiana Amerikana sy Indiana Fijiana Amerikana, fa TSY ho Indiana Amerikana, satria ireo teny ireo dia efa voatokana ho an'ireo mena hoditra? Tena very tanteraka aho. Tena mety ho tiana ihany izany, indrindra fa lazaina ho avy any Afrika daholo no tena fihaviantsika rehetra, ka izaho izany ve mety ho Afrikana, Eropeana, Amerikana Hawaien??? Fijiana??? Satria miaina eto aho amin'izao fotoana izao? Sa kosa isika tokony hifototra amin'ny firenena iraiketan'ny fontsika? Na ny toerana ivelomantsika ankehitriny, na koa amin'izay nahaterahan'ireo raiamandrenintsika, na ihany koa any amin'izay nahaterahantsika, na nahalehibe antsika. Tena very foana aho e.

Tena tsy takatry ny olona ilay Sata, hoy I Delta [amin'ny teny anglisy], raha nitondra fanamarihana ao amin'ny tranonkalan-tserasera Fijilive :

Ny Satam-bahoaka no manana ny rariny. Teratanin'i Fiji isika rehetra, ara-pahaterahana, ary mendrika ny ho antsoina hoe Fijiana, saingy misy ireo fanasokajiana madinidinika hanavahana antsika toy ny hoe Fijiana, Indiana, Samoana, Tongiana, Fotsy avy any Nouvelle Zelande na Aostralia, etc.. Tsy misy afaka hanova ny fiaviany. Ny Satam-bahoaka dia manaiky ny fisian'ny maha-teratany, ry namako isany. Aza diso égocentriques loatra isika.

Ry Paceli sy Wendy kosa ao amin'ny blaogin'izy ireo Babasiga [amin'ny teny anglisy], dia mihevitra fa raha tsy maintsy hifidy anarana vaovao ho an'ny mponina ao aminy i Fiji, dia tsy maintsy anarana “foko tsy momba ny atsy sy ny aroa, ary vaovao, ho fiaingana vaovao ho an'i Fiji” . Hoy i Indo-Fijian Kaicolo mamaly azy ireo : “Fijiana aho, na iza ho faly na iza tsy ho faly… Ny maha Indiana ahy tsy tokony hanetry velively ny maha teratany Fijiana ahy!!”.

Tsy irery amin'izay mahatonga fahalinana ilay fanovana anarana. Ao amin'ny blaogy Soli Vakasama [amin'ny teny anglisy], dia heverina ho toy ny tsy manana fankatoavan'ny besinimaro ilay Filan-kevitra ho Fananganana Fiji tsara kokoa satria ireo mpikambana ao dia notendren'ny “fitondrana miaramila tsy ara-dalàna”[junte illégale[

Nihana vetivety ny fanoherana, ary isika, ato anatin'ny Soli Vakasama, mino fa ny mpikambana ao amin'ny Filan-kevitra ho Fananganana Fiji tsara kokoa dia zendana tanteraka amin'io fivoaran'ny fanoherana io, raha nieritreritra izy ireo fa ho zavatra hisosa mora izy ity ary tsy hihetsika ireo Fijiana maro fa hanohy ny fitadiavany isan'andro ihany, saingy tsy nosainin'izay ireo fa ny nataon'ity fitondrana miaramila tsy ara-dalàna tao Fiji ity dia nahatohina ny mponina tsirairay mihitsy ary hafa tsy toy ireo fanonganam-panjakana rehetra teo aloha ary tsy hitony ny olona raha tsy mandalo fitsarana ireo tompon'antoka tamin'izany.

Izahay, ato anatin'ny SV, dia miantso fanajanonana ity kolontsain'ny fanonganam-panjakàna ity ami'ny alalan'ny fitarihana ireo tompon'antoka hiatrika fitsarana na dia hiafara amin'ny fanamelohana ho faty aza izany ho an-dry Vore sy ny namany. Tadidionareo tsara, [George tompon'antoky ny fanonganam-panjakàna tamin'ny 2000] Speight nahazo fanalefahan-tsazy tamin'ny filoha Iloilo [ filoha Josefa] ka ny fanamelohana azy ho faty nanjary figadràna mandram-pahafaty araka ny teny midin'ny Commission des Grâces. Nefa kosa ry Vore sy ny mpitari-tafikany dia tsy olona sivily akory, toa an-dry Speight ka tsy misy mihitsy fialan-tsiny azo ekena avy aminy, ary sarotra inona ny hahazoany teny midina toy izany. Sa ahoana no hevitrareo?

Ho an'i Fiji Democracy Now [amin'ny teny anglisy], ny làlana tsara indrindra hananganana indray an'i Fiji amin'ny lafinny toe-karena sy pôlitika dia ny famerenana ny demikrasia narodana tamin'ny 2006.

Ny tena zavatra ilaina amin'ity fikatsahana anarana vaovao ity dia ny demokrasia. Tsy misy afa-tsy ny governemanta voafidy tamin'ny fomba demokratika ihany no hanam-pahefana hanao ny fanovana toy izany. Ny Komitim-pirenena'ny TsyFivakianaLoha ary ny BeLazao, tsy nofidiana, no te hanolotra demokrasia tsy manampaharoa ho antsika, araka izay fahitany azy, nefa nahoana izy no mitady anarana vaovao homena antsika alohan'ny fametrahana io demokrasia tsy manam-paharoany io?

Heverinay fa azo atao ny mamaly hoe : koa satria efa te-hamafy ny voan'ny fahatezerana sy ny fifampihantsiana ity fitondrana tsy ara-dalàna ity mba hampaharitra kokoa ny didy jadony. Lavitry ny eritreritra tena hampandroso marina an'i Fiji, asisiny ho ao anatin'ny fisavoritahana i Fiji, ny hatezerana ny fifampihantsiana. Ambaranay fa tsy maintsy averina ny demokrasia sy ny tàn-dalàna ankehitriny. Ndeha isika hiverina amin'ny ara-dalàna, fa tsy hihemotra, satria raha izao no ambara ho antoky ny hoavy, tsy mila an'io isika.

I Corruption Fighter, raha nitondra fanamarihana tamin'ny hafatry Soli Vakasama [amin'ny teny anglisy] , dia matoky fa ny fanoherana tamba-be an'ity Sata ity dia afaka hanafaingana ny fiverenan'ny democrasia :

Andro lehibe tokoa ho an'i Fiji. Angamba mba hisy zavatra tsara hivoaka amin'izao mafy zakaina izao raha ny tsirairay no mifanome tànana ao andamosin'ny ara-dalàna, sy ny fisainana nofaritan'ny Lalampanorenana. Aza adino mihitsy fa ny fanonganam-panjakàna tamin'ny 2006 dia nandrodana governemanta nivondronana antoko pôlitika maro izay nahasolo tena tsara ny vahoakan'i Fiji noho ireo governemanta rehetra efa nisy teo amin'ny tantarantsika.

Ireo tantara be mpamaky amin’ity vohikala ity dia ireo mpamaham-bolongana ao an-toerana izay lasa loharana sarobidy ho an’ny fantsom-baovao iraisam-pirenena ( sy mpitolona mavitriky ny demokrasia), tahaka ny fanoherana tany Myanmar, Pakistan ary izay mitranga ankehitriny any Kenya. Ny manintona ny vondrom-pamaky hafa ihany koa dia ny any amin’ireo toerana any « amparavodilanitra » tsy misy mpitantara tahaka ny rivodoza tropikaly any Barbados, Dominica, Jamaica, Cayman Islands, Honduras, ary Oman.

 Taloha, ny mpanoratra sy ny tonian-dahatsoratry ny Global Voices dia namitimpitina ny sasany amin’ny tantara nalaza tany amin’y faritra samihafa. Vakiana izay heverin’ny mpamaham-bolongana any Amerika, any Karaiba, Kaokazy, Hong Kong, Korea, ary Philippines ho tena mahaliana nivoaka tamin’ny taona 2007 – ary dia aely ho fantatry ny mpamaham-bolongana Syriana, Maraokana, Arabo ary ny mpiteny portigey.

Tantaram-pananahana nalaza indrindra teto amin’ny Global Voices ny taona 2007

Matetika no tsy fandrefesana ny hatsarana ny habetsahana fa ireto aloha ny sasantsasany amin’ireo be mpamaky indrindra nandritra ny taona 2007 teto amin’ny Global Voices.

(Tantsaha taloha Bankirompotra nanao fihetsiketsehana tao Shenyang, sary avy amin’ny “The Free China”)

Maro amin’ny lahatsoratra be mpamaky no avy tao amin’ny vohikala Advocacy mikasika ny momba ny sivana sy ny fahafaham-pitenenana. Ny tena nampalaza ny lahatsoratra tahaka  Chinese ant farmers  sy ny fihetsiketseham-panoherana ho fiarovana ny  tontolo iainana tao Xiamen dia noho ny fanasivanana mihatra amin’ny fantsom-baovao sy ny bolongana ao an-toerana indrindra.

Tsy hoe hitarika ny Global Voices ho lian-dra, fa tahaka ny be mpamaky ihany ilay izy. Maromaro ihany koa manko ny namaky ny lahatsoratra mikasika ny famonoana an’i Saddam Hussein, ny voninahitra azo avy amin’ny famonoana any Kurdistan atsimo, ary ny fampisehoana an-dahatsary ny  neo-Nazi iray tany Russia.

Tsy vitsy ihany koa ireo voasariky ny resa-pananahana sy ny horakoraka miaraka aminy (mila tonian’io resaka io koa ve ?). Anisan’ny tantara nasirasira nandritra iny taona 2007 iny ny mpanakanto  hip hop amerikana iray nirehidrehitra (sa nandrehidrehitra tovovavy 15 taona) tany  Trinite, ny olona heverina ho masina nanambady maro tany Indonesia, ny fanehoan-kevitra ara-pananahana tany Hong Kong, ary ny vao haingana indrindra dia ny famitaham-bady voadradradradra atao amina televiziona Shinoa iray.

Global Voices in 2008

Nitombo avo roa heny ny mpamaky isan’andro ny Global Voices hatramin’ny fanombohan’ny taona 2007, ary ny mampiavaka azy amina vohikala mpiteny anglisy, dia i Shina no firenena be mpamaky ity indrindra aorian’ny Etazonia.

Ny taona 2008 indray no hanantenaninay mpamaky maromaro kokoa avy amin’ny mpamaky tsy mpiteny anglisy noho ny fanampian’ireo mpandika teny mahavita zava-tsy mampino ao amin’ny Lingua translators izay mandika ny lahatsoratra ato amin’ny Global Voices ho amina teny 12 hafa ka ao anatin’izany ny teny Arabo, Bangla, ary Malagasy. Mitombo isa izy ireo ka mahatonga azy ireo ho vondron’ny manolotena handika teny maro isa indrindra eto amin’ny web.

Efa mila resaka amin’ny mpanabolongana matetika kokoa, tsy tahaka ny taloha, ankehitriny ny famoaham-baovao iraisam-pirenena. Anontaniana sy henoina hevitra momba ny olom-pirenena mamoaka vaovao sy ny politika mila ho isan-kerinandro any amin’ny gazety, ny gazety-boky, radio ary televiziona ny mpanoratra ato amin’ny Global Voices ankehitriny. Ny pejy manokana mamoaka mivantana ny vaovao avy any amin’ny bolongana samihafa moa dia rohizin’ny famoaham-baovao malaza maro hanarahiny ny zavamisy farany.

Ary farany, efa amporisihina hizaha mpanambolongana maromaro kokoa any amin’ny toerana tsy voasahana tsara ankehitriny ny toniam-paritra sy fitenenana eto amin’ny Global Voices, manasa ireo mpanambolongana ireo handray anjara hiara-miasa amin’ny mpanolo-tena hanoratra mihoatra ny zato eto (mandefasa imailaka aminy raha tokony ho ao anatiny ianao!). Nitombo 20% moa ny mpanoratra teto hatramin’ny volana Oktobra mankaty amin’ny volana janoary.

Tetikasa vaovao hipoitra

Vao avy nanolotra vatsim-panampiana ireo tetikasam-pamahanam-bolongana dimy vaovao any Jamaika, Kenya, Iran, Madagasikara, ary Uruguay moa ny Rising Voices sampana avy aminay ihany ho tohin’ny fahombiazan’ny voavatsy avy any Bangladesh, Bolivia, Colombia, India, ary Sierra Leone.

Noho ny fanampiana avy tamin’ny Reuters, dia nanendry an’i ho Juliana Rotich tonian-dahatsoratry ny tontolo iainana ny Global Voices sy an’i Juliana Rincón Parra (tsy masontsivana nakana ny mpiasa tsy akory ny anarana Juliana) ho tonian-dahatsary. Samy hiantsoroka ny lohahevitra nampiandraiketina azy tsirairay avy eo amin’ny sehatra manerantany ireo tonia roa ireo.

Hiara-hiasa amin’ny Reuters ihany koa ny Global Voices ao anatina tetikasa iray hisahana manokana izay lazain’ny tontolom-bolongana manerantany amin’ny fifidianana ho filohan’i Etazonia ho avy io.

Ireo ny sasany amin’ny zavatra hotanterahina eto amin’ny tontolon’ny Global Voices mandritra ity taona 2008 ity. Miarahaba ny mpamaky, ny mpanabolongana, ny mpandika teny, ny mpanavao, ary ny mpanohana ary nahatratra ny taona vaovao ary mirary soa antsika rehetra.

Solana Larsen

Preetam Rai

la Declaración consta de 46 artículos y establece parámetros mínimos de respeto a los derechos de los pueblos indígenas, que incluyen propiedad de la tierra, acceso a los recursos naturales de los territorios donde se asientan, respeto y preservación de sus tradiciones y autodeterminación…El texto también hace hincapié en la importancia de la educación bilingüe y alude a la implementación de medidas especiales para asegurar el mejoramiento continuo de las condiciones económicas y sociales de los ancianos, mujeres y menores, en particular. La Declaración no es jurídicamente vinculante, pero representa un instrumento dinámico en las normas internacionales, que ayudaría a proteger a los indígenas contra la discriminación y marginación.

Nametraka ny fenitra kely indrindra hanajana ny zon’ny vahoaka indizeny ny andininy miisa 46 ao amin’ny Fanambarana. Tafiditra ao anatin’izany ny Zon’ny vahoaka indizeny hizaka ny tany, ny fahafaha-maka ny harena voajanahary eo amin’ny toerana onenan’ireo vahoaka ireo, ny fanajana sy ny fitandroana ny fomba amam-panaony ary ny fahaleovantenan’izy ireo…Avoitran’ny lahatsoratra ao ihany koa ny mahazava-dehibe ny fianarana teny roa ary avela ihany koa ny tsirairay ho afa-manampy fepetra manokana hiarovana ny beantitra sy ny zaza amam-behivavy. Tsy mipetraka hanankery ny Fanambarana, fa ho fitaovam-piasana nanampy ny fiarovana ny vahoaka hafavolokoditra tsy hiharan’ny fanavakavahana sy ny fanositosehana an-tsisiny kosa.

Hoy Democracia Multicultural mikasika ny manjo ny vahoaka hafavolokoditra manerantany :
Democracia Multicultural:

Los pueblos indígenas afirman que sus tierras y territorios están siendo amenazados por la minería, tala, contaminación ambiental, proyectos de privatización y desarrollo, las designaciones de tierras como áreas protegidas o reservas y el uso de semillas genéticamente modificadas, entre otros.

Milaza ny vahoaka hafavolokoditra fa tandindomin’ny fitrandrahana, ny fikapana hazo, ny fahalotoan’ny tontolo iainana, ny fanorenana goavana, ny fanakilasiana ny faritra ho voatokana na voaaro tsy ho azo onenan’olombelona ary ny fanandramana ambioka novana votoaty (OGM) ny tany ipetrahan’izy ireo ankoatra izay mety ho tranga hafa tsy voatanisa.

Kenya Environmental & Political News Weblog dia nanoratra fa ao Kenya dia miatrika olam-pandroahana sy fandavana ny zony ho afa-mipetraka amin’ny ala ho fonenan-drazany mandrakariva ny Maasai sy ny Ogiekrg.

Ever since colonial times, most of what used to be Maasai land has been taken over, for private farms and ranches, for government projects or for wildlife parks. Mostly they retain only the most arid and least fertile areas. The stress this causes to their herds has often been aggravated by attempts made by government of Kenya and Tanzania to ‘develop’ the Maasai.
Similarly, since colonial times, there have been persistent attempts to evict the Ogiek from their ancestral forest, usually on the pretext that they are degrading it. But when the Ogiek are removed, their forest is not protected but rather exploited by logging and tea plantations - some owned by government officials. In some parts of the Mau forest, groups of Ogiek are now resisting eviction, while in others they face influxes of settlers onto their land. The most serious threat currently facing them all comes from the government’s plan to open up around one tenth of Kenya’s forests - most of it in the Mau forest - to outsiders.

Hatramin’ny andron’ny fanjanahan-tany no nalaina hanorenana tobim-pambolena na fiompiana goavana ho ana olo-tsotra ary novolavolaina ho valan-java-boahary ny tany onenan’ny Maasai. Tahaka izany koa, roadrohina hiala amin’ny tanindrazany ihany koa ny Ogiek, satria lazaina fa mpanimbanimba fotsiny. Nefa raha vao nesorina ny Ogiek dia tsy misy fiarovana ny ala nonenany akory fa fitrandrahan-kazo goavana sy fambolena dite ho ana mpikambana ao amin’ny governemanta no misolo azy ireo. Ankehitriny, misy tsy manaiky hiala amin’ny misy azy intsony ny Mau sasany, anatin’ny fokonolona Ogiek, raha miatrika ny fidiran’ny Voanjo eo amin’ny taniny kosa ny Mau hafa. Ny mahatonga izany toe-javatra izany dia niainga avy amin’ny fanapahan-kevitry ny governemanta hanokatra ampahafolon’ny ala any Keny ka mamela ny vahiny honina any nefa ireo faritra nosokafana ireo dia alan’ny Mau ny ankamaroany.

Nitatitra ny filazan’ny fiaraha-monim-pirenena momba ny manjo ny vahoaka indizeny hafa manerana an’i Afrika koa ny Censored News :

au moment ou des milliers de Batwa dans la région des grands lacs sont affectés par des guerres dont ils ne connaissent pas les raisons, des familles de San sont expropries de leur terre par des fermiers et des parks nationaux. Les forets qui constituent les ressources de survie des autochtones (Baka, Bageli, Batwa, endoroi, Massai, Ogiek, M’barabek …etc.) d’Afrique centrale et de l’Est sont détruites, le peuple touareg entre l’Afrique du Nord et de l’Ouest est pris dans le feu d’un conflit d’intérêt d’exploitation de ressources naturelles et géopolitiques des Etats

Amin’izao fotoana izao dia iharan’ny ady tsy mikasika azy akory ny Batwa anarivony monina any amin’ny faritry ny Farihimaro Lehibe, endahina amin’ny taniny noho ny mpiompy sy ny fananganana valan-javaboarim-pirenena ny fokonolona San. Rava ny ala hany loharanom-piveloman’ny Baka, Bageli, Batwa, endoroi, Massai, Ogiek, M’barabek sy ny hafa. Voatemitry ny ady tombotsoa amin’ny fitrandrahana harena voajanahary sy ny teti-panoron’ny firenena samihafa kosa ny Touareg any Afrika andrefana sy avaratra.

Hitany tao amin’ny tatitry ny Banky iraisam-pirenena ka nosoratan’i Pepitoritas fa any Amerika Latina, miaina anatin’ny fahantrana lalina ny 75-90%n’ny vahoaka indizeny no sady mora mora andairan’ny aretina noho hafanana ary mora tratry ny voina amin’ny loza voajanahary.

Nanao « Tsia » ny firenena voanjo

Azo lazaina ho fotoan-dehibe hanamarika ny tantaran’ny vahoaka indizeny ny fahalanian’ny Fanambarana, fa betsaka ny mpibilaogy no nanakiana dia nanakiana ny fitsipahan’ny “firenena voanjo” azy dia I Canada, I Etazonia, I Aostralia ary I Neo Zealandy.

Na dia tsy manankery ho lalàna avy hatrany aza, dia voamarika fa misy fifanoheran-kevitra ihany ny votoaty sasany ao anatin’ny taratasy. Nahita manko Democracia Multicultural (es) fa tsy tokony alaina mihitsy ny tanin’ny vahoaka indizeny“sin el consentimiento libre, previo e informado de los pueblos indígenas interesados, ni sin un acuerdo previo sobre una indemnización justa y equitativa”[ raha tsy efa misy fifanekena tsy antery, filazana mialoha ny vahoaka indizeny tratran’ny fakana ny tany, raha tsy efa misy fifanarahana mazava ny fomba hanonerana araka ny tokony ho izy] ny tanin’ny vahoaka indizeny ary amin’ny lafiny ilany indray dia voasoratra fa onerana na soloina fotsiny ny tany nalaina [izany hoe mety tsy hifanaraka amin’ny tokombidiny ary mety tsy hisy filazana mialoha ihany koa?]

Mahatsikaritra I Wampum fa ireo firenena nitsipaka ny Fanambarana dia zanatany anglisy tany Amerika sy Pasifika atsimo taloha avokoa ary ny firenena tena nazoto nanohana kosa dia zanatany Espaniola sy Portiogey any Amerika taloha avokoa.

Nandika ny tao amin’ny the sacred sites (hitany tao amin’ny Angry Indian) kosa I The MySpace blog:

I have prayed many times that the world would recognize the rights of Indigenous Peoples. I knew that the US & Canada and of course Australia, who have done to the Aborigines what the US & Canada have done to Natives, would vote no. The big surprise to me was that Mexico, with their horrible treatment of Indigenous People there, wasn't the 5th country voting against the UN resolution for Indigenous rights. Another amazing thing to me is that even the countries who decimated the Native populations on the Caribbean Islands voted for it. The world is changing. And the US, Canada, Australia, and New Zealand had better catch up.

Efa imbetsaka aho no nivavaka mba hanekena ny zon’ny vahoaka indizeny. Efa fantatro fa hitsipaka I Etazonia, I Canada ary I Aostralia indrindra indrindra, fa toy ny nataony tamin’ny Aborizeny no nataon’I Canada sy Etazonia tamin’ny menahoditra teratany. Ny nahatalanjona ahy dia I Meksika izay tena nampahory fatratra ny vahoaka indizeny tao aminy tsy mba fahadimy tamin’ny firenena nitsipaka ny zon’ny vahoaka indizeny. Ny nahagaga ahy koa dia na ireo firenena nandripaka ny mponina teratany tao aminy toa ny nosy Karaiba dia nandrotsa-bato nanaiky ny Zon’ny vahoaka indizeny. Tena niova izao tontolo izao, tokony ho kaopy an’izany I Etazonia, Canada, Aostralia ary I Neo Zealand.

Nampiseho ny sarim-pihetsiketsehana nokarakarain’ny Femmes Autochtones du Quebec tao Montreal I La Tribu du Verbe ary nanoratra ny nitsipahan’I Canada ny Fanambarana:

Mais voilà que depuis l’entrée des conservateurs au pouvoir en janvier 2006, le Canada est devenu un farouche opposant à cette déclaration. Dernièrement, à quelques semaines du vote final pour l’adoption de la déclaration, le Canada, appuyé par l’Australie, la Nouvelle-Zélande, la Russie, la Colombie, la Guyane et le Surinam, a demandé de reprendre les négociations, manoeuvre qui a pour but de paralyser l’adoption de la déclaration.

Jereo fa hatramin’ny nahazoan’ny mpandala ny nentin-drazana ny fahefana tamin’ny janoary 2006 dia lasa mpanohitra mavitrika ny Fanambarana I Canada. Herinandro vitsivitsy lasa mialoha ny fifidianana farany izay dia mbola niady varotra hanao fanitsiana vitsivitsy ihany I Canada izay namporisihan’i Neo Zealand, Russie, Colombie, Guyane ary i Surinam. Ny tanjona nokendrena dia ny hampihatonana ny fandaniana ny Fanambarana.

Fahadisoam-paika lalim-paka ny nitsipahan’ireo “fanjakana voanjo” efatra ny Fanambarana araka an’I The CAC Review no tsy hampihena ny lanjany na oviana na oviana:

To be seen to act against the contents of the Declaration will be equate with acting against international public opinion. What stands out is not that “the liberal democracies with the most intense engagements with indigenous issues” voted against the Declaration, as some have said, since many other countries, with larger indigenous populations, and arguably more intense engagements, voted for it. What stands out instead is how settler states are still in the process of trying to settle themselves, how much “engagement” has really been disengagement, distance, friction, and conflict, and how much wishful thinking plays a part in reigning fantasies that, one day, Europe Part 2, will be as embedded in its foreign soil as Original Europe can claim to be on its soil.
The vote against the Declaration was a serious tactical error: these four states now sorely stand out as colonial, white states, anachronistic entitites in a world where “decolonization” has become part of the international vocabulary. They have also handed the Chinas of the world a powerful argument–that they too flout the will of “the international community,” that they too do not recognize the rights of disadvantaged minorities, and that liberal democracy is really little more than kleptocracy. If accepting the Declaration could have been symbolically binding (even if not legally so), then surely rejecting the Declaration will also come at a political cost. Some of us will see to it that it does.

Midika ho fanoherana ny hevi-bahoaka maneran-tany ny fahitana izay nitsipaka ny votoatin’ny Fanambarana. Tsy amin’ny maha “demokrasia liberaly manana adidy betsaka amin’ny vahoaka indizeny” , araka ny filazan’ny sasany azy, no nanohitra ny Fanambarana satria nisy firenena misy vahoaka indizeny betsaka -ananany andraikitra ifanarahana- ao aminy nanaiky sy nisafidy ny Fanambarana. Ireo nanohitra dia ireo firenena voanjo mbola te-hamariparitra ny tany izay tiany araka ny fitenenana hoe ny anarana tanim-boanjo ihany, Firifiry moa ny “fandraisana andraikitra” no mbola fialana andraikitra, fanalavirana, fifandirana ary fifandonana. Ary hatramin’ny oviana ny saim-pahendrena, indray andro any ka efa anatin’ny fizaram-potoana faharoa i Eoropa, no mbola hampanjaka ny revirevin’ny fifikirana an-tanin’olona tahaka ilay Eoropa taloha mbola afa-mitaky ho toy ny mbola eo amin’ny taniny hatrany?Fahadisoan-tetika mampanahy ny tsanga-tanana nanohitra ny fanambarana. Mbola mijoro ho mpanjana-tany, firenen’ny fotsy hodotra, singa diso fotoana ao anatin’izao tontolo izao efa manana ny teny hoe “decolonization” (fanomezam-pahaleovan-tena) efa lasa teny iraisam-pirenena. Lasa manome fandresen-dahatra tsy azo hozongozonina ho an’ny Shinoa, fa hay ry zareo manitsakitsaka ihany koa ny safidin’ny “fiaraha-monina iraisam-pirenena”; hay ry zareo tsy manaiky ho ara-dalàna ny zon’ny vitsy an’iasa zary voahilikilika ihany koa; ary asehon’izy ireo fa ny demokrasia liberaly dia mifanahatahaka amin’ny fanjakan’ny mpangalatra ihany. Raha singam-pamantarana mamatotra (na dia mbola tsy ara-dalàna aza) ny fanekena ny fanambarana, dia tena hovidian-dafo amin’ny sehatra politika ny fitsipahana ny fanambarana. Hahita ny fiantraikany moa ny maro amintsika.

soup is good food, blaogina mpianatra Kanadiana momba ny Hay Politika dia manoratra fa na tsy mamatotra aza ny fanambarana dia mety hampisy andraikitra ho an’ny governemanta momba ireo teratany ihany izany:

Some might point out that the declaration is non-binding. The Canadian government could have easily signed it to look good and then ignored it like we do with other declarations. I wouldn't use this excuse.
I think the Harper government knows exactly how dangerous declarations can be.
The Universal Declaration of Human Rights is/was non-binding. Now many parts of it are customary international law. It's not perfect and violations still occur, but it's there. It's a global rallying point for change and justice. And that's something.
Politicians have learned from this “mistake” of allowing non-binding seemingly harmless feel-good declarations in. It eventually causes problems. Which is why we now have four powerful countries with ongoing histories of disgusting abuses against indigenous populations having temper tantrums over the UN Declaration on the Rights of Indigenous People. Because heaven forbid we should sign onto something that would oblige us to do the right thing.

Mety hanitrikitrika ny sasany fa tsy manankery ho azy ny fanambarana. Mety ho afa-nanasonia io ny governemanta Kanadiana mba tsy ho ratsy eo imason’ny hafa nefa hody fanina avy eo tahaka ny natao tamin’ny fanambarana hafa. Tsy hanao io (fikafika f) ialan-tsiny io aho.
Mieriterritra aho fa fantatry ny governemanta Harper tsara ny loza mety ateraky ny fanambarana.
Tsy nanan-kery avy hatrany ny Fanambarana Erantany ny Zon’olombelona. Ankehitriny zary efa lalàna iraisam-pirenena ny andininy maro ao anatiny. Mbola tsy lavorary io ary mbola misy koa ny fandikan-dalàna, saingy efa mijoro izy io. Efa zava-dehibe izany.
Efa hitan’ny mpanao politika ny “fahadisoana” mamela ny fanambarana tsymanankery mody malemilemy sy manentohento tsara. Fa mety hiteraka olana izy. Izay no mahatonga ireo firenena efatra lehibe izay efa nanao tsy rariny e dia be tamin’ny vahoaka indizeny ao amin’ny tantarany somary miala-tosidra manoloana ny Fanambarana ny Zon’ny vahoaka indizeny. Satria mandrara anay ny lanitra hanasonia zavatra mety haningotra anay hanao ny zavatra ara-drariny.

Hatraiza ny fiantraikan’ny fanambarana?
Nilaza mialoha i le blog de [moi] ao Martinique fa hampikoraraika ireo mpitaky fahaleovantena indray ny Fanambarana.
Departemanta Frantsay ampitan-dranomasina I Martinique, I Frantsa izay nanohitra hatramin’ny ela ny fanambarana noho ny fifotorana amin’ny fotokevitra “Repoblika tsy azo zarazaraina tsy azo vakivakiana (zarazaraina) sy ny fndavany ny zo iraisana. Niova hevitra I France indrindra teo ambany fitarihan’I Jacques Chirac, izay nitodika manokana tamin’ny “vahoaka ntaolo”.
indigenouspeoplecongobrazza (Fr) kosa nanoratra fa na dia voapetraka ao amin’ny fanambarana aza, indrindra eo amin’ny fizarana mikasika ny tany sy ny harena voajanahary ny fisian’ny fanekena avy amin’izay hiala rehefa nampilazana mialoha, ka tokony ho fandresen’ny Pygmee ao Congo izany, “ny fahabangan’ny lalàm-pirenena mikasika ny vahoaka indizeny sy ny fahambanian’ny fari-pahaizan’ny vahoaka indizeny” no ho sakana lehibe hahalalan’izy ireo ny zony hiarony tombotsoany avy amin’ny fanambarana.

Tsikera momba ny Fanambarana

Polysocial (es)indray nanamarika fa nisy fanovana tamin’ny minitra farany ny Fanambarana, ankoatra ny fanampi-bolavola avy amina vondrona indizeny iray, rehefa avy nidongian’ny mpanohana (nifanao andaniny sy ankilany) ny iray amin’ny fifanekena, dia nisy vondrona Afrikana sy Amerikana Latina toa an’I Perou, Guatemala ary Meksika saika hametraka fa tsy mamela na manaitaitra fihetsiketsehana hanozongozona ny fiandrianam-pirenena na hamakivaky ny firaisam-pirenena velively ny eritreritra iaingan’ny fanambarana.

Nihetsiketsika nanohitra ireo fanovana nosoratan’i Pylysocial ireo ny fikambanana maro avy ao Amerika afovoany sy atsimo, satria nino izy ireo fa “nisy fanovana nampihena ny votoatin-kevitra avy amin’ny foto-kevitra hanadala sy mametra ny fahatakarana” ny Fanambarana.

Filazan-kevitra iray ao amin’ny le blog de [moi], WK, mpamaky, dia manoratra toy izao:

il y a quelque chose qui me heurte profondément dans cette déclaration c’est que j’y trouve une sorte d’abdication à créer des sociétés multiculturelles et un encouragement à des replis identitaires. Par ailleurs, une déclaration aussi globale me paraît mal venue dans le sens ou elle est tellement vague qu’elle pourra rester lettre morte alors qu’il y a bien urgence dans certaines cas, je pense par exemple à l’Alaska où des ressources et des modes de vie sont menacées par l’avidité des compagnies pétrolières.

Ny tena nanohina ahy indrindra tamin’ity fanambarana ity dia ny fanekena hanjakan’ny fiaraha-monina marokolontsaina sy famporisihana ny olona hanavatena amin’ny mahaizy avy ny tsirairay. Ankoatra izany, tsy ao amin’ny ilako azy ny fanambarana ambangovangony tahaka ity, manjavozavo loatra ka mety tsy hanana fiantraikany akory nefa misy ny ilana vonjy haingana amin’ny lafiny sasany toy ny Alaska fa fongorin’ny robaroban’ny orinasa mpitrandraka solitany ny fomba fiainana sy ny loharanon-karena ao.

Mamariparitra ny antsoina hoe vahoaka indizena kosa ny blaogy Japoney iray. Lava tokoa ny Fanambaran’ny Firenena mikambana mba samy hanana ny famariparitana ny isam-pirenena ary niniana hanjavozavo rahateo maodely arahina.

気になるのは、用語に関することです。宣言の英語表記ては「indigenous peoples」の諸権利に関する宣言となっていて、nationでもethnic groupでもありません。朝日も産経も記事の見出しは「先住民」ですが、本文では「先住民族」と「先住民」を併用しています。不統一で、あいまいです。

Ny mahaliana ahy dia ny fampiasana ilay teny manokana mihitsy. Amin’ny fanambarana azy amin’ny teny anglisy dia voasoratra fa mikasika ny zon’ny “indigenous people”[vahoaka indizena] ny resaka. Tsy misy fanamarihana ny teny hoe “nation”[firenena] na “ethnic group”[foko] ao. Amin’ny gazety Asahi sy Sankei ny lohateny dia ahitana soratra hoe “先住民” [senjuumin, dika tsotra “mponina taloha”], nefa ao anatin’ny lahatsoratra ataony afaka mifanolosolo tsara ny teny hoe “先住民族” [senjuuminzoku, “vahoaka indizena”] sy ny teny hoe “先住民” [senjuumin]. Tsy matotra sady manafangaro zavatra izany mampifanolosolo teny izany.

Nanoratra ilay mpibilaogy avy eo fa tsy fiaraha-monina miray volo araka izay dradraina tsy akory I Japana:

日本ではしばしば単一言語、単一民族などといわれがちですが、子細に見れば、多元的、多様な文化が伝わっていることが分かります。文化的な多元性、多様性をもっとも端的に示しているのは、民族宗教といわれる神社の祭りの多様さです。縄文の火祭りをいまに伝えるものもあれば、伊勢神宮のお膝元で東南アジアの畑作農耕文化と共通するお田植えが行われてさえいます。

Lazaina matetika eto Japana fa iray ihany ny fiteny, iray ny vahoaka, sy ny sisa, fa rehefa tena zohinao dia hita ihany ny fahamaroana sy fahasamihafana kolontsaina ekena. Manaporofo mazava izany fahasamihafana sy fahamaroan’ny kolontsaina izany indrindra ireo fihetsiketsehana lazaina fa karakaraina fivavaham-poko amin’ireny toerana manan-tantara ireny. Nandritra ny fotoam-pankalazana ny afo tao amin’ny vanim-potoana Jomon, dia mahita isika manodidina an’I Ise Shrine ny fomba fambolem-bary iraisan’ny mpamboly amin’ny faritra atsimo andrefan’I Azia.

Ary dia nanazava ny hevitry ny teny amin’ny vahoaka Ainu izay mitolona ny hanana zo ara-kolontsaina sy ny fiantraikan’ny fanambarana ho azy ireo ny mpibilaogy:

「民族」だといってしまえば、やれ「民族自決」だ、「独立」だ、ということになりかねません。日本でも、政府は、たとえばアイヌに対して、「先住民族」とは認めていません。萱野茂さんが尽力して10年前に成立した「アイヌ文化振興法」も「アイヌの人々」と表現しています。しかし、今回の採択を受けて、「アイヌ民族の尊厳確立」を目的に活動する北海道ウタリ協会はさっそく、「先住民族として認めることを要求していく」と表明しています。

Rah ampiasaina ny teny“民族” [Minzoku], Dia lasa [miaraka amin’ny] “民族自決” [minzoku jiketsu, “fahafahan’ny vahoaka manapa-kevitra ho azy”], na “独立”[dokuritsu, fahaleovan-tena (politika)]. Eto Japana, ohatra, dia lavin’ny governemanta ny teny hoe “senjuu minzoku” [ilay teny tena tokony ho dikan’ny vahoaka indizena]. Hita fa nahavita ezaka be tokoa raha izany I Kayano Shigeru, folo taona lasa izay ka niorina ny “ Lalàna hanondrotana avo ny kolontsaina Ainu”, afaka nampiasaina manko ny teny hoe “アイヌの人々” [vahoaka Ainu] .
Nefa, raha vao azon’ny Hokkaido Utari Asssociation, vondrona mitolona ho amin’ny “ Fanorenana ny fahamendrehan’ny vahoaka Ainu” [アイヌ民族の尊厳確立, “Ainu minzoku no songen kakuritsu”] jp, ity Fanambaran’ny firenena mikambana vaovao ity, dia nanambara avy hatrany ry zareo hoe: “Miangavy izahay mba ho ekena ho anisan’ny vahoaka indizeny”.

Japanese translations by Chris Salzberg.

Jennifer Brea