Tajikistan, already one of the world’s poorest nations, has suffered much this year with a harsh winter, continuing health concerns, and with rising food prices. But the worse could be yet to come as its President Rahmon’s rule appears to be showing some cracks and news reports about the country have titles such as ‘Who’s in Charge’ and ‘Tajikistan is not in control.’

Ny antson’ny Ben’ny tanana dia valinteny ho an’ny filoha Rahmon tamin’ny kabary fanaony isan-taona tsy ela akory izay nanoloana ny parlemanta. Notsindriany mafy ny maha-zava-dehibe ny toby famokarana herinaratra ahodin-drano ao Rogun ho toy ny fahaleovantenan’ny firenena amin’ny resaka angovo.. Khurshed no mitatitra [rus] ny tenin’ny filoha:

“Eto aho dia manararaotra miantso ny vahoaka tsirairay eto amin’ny firenena izay tia ny tany nahalatsahan’ny tavoniny— ary indrindra indrindra fa amin’ireo mpandraharaha amin’ny sehatry ny fananganana sy ireo injeniera—mba handray anjara mavitrika amin’ny fanorenana ary hitondra anjara biriky amin’ny fahaleovanten’ny firenena eo amin’ny resaka angovo.”

Manantena ny olona fa tsy hivadika ho fanaingana ny “nahim-po–teriterena” izy ity. Na izany aza, tsy dia mahagaga intsony, ireo mpikambana rehetra ao amin’ny parlemanta sy ireo mpiasa ao amin’ny toeram-piasan’ny ben'ny tanàna dia efa nanome ny karamany ho anjara biriky amin’ny tetikasa Rogun.

Maha velom-panontaniana izy ity : Ahoana izao no fomba hiainan’ireo olona ireo sy hamelomany ny ankohonany amin’ny volana manaraka ? Ny kolikoly, angamba, no valiny. Ny salan-karama isam-bolana dia tsy mihoatra ny 50$ - noho izany tsy dia inona loatra ny mamoy karama iray volana fa mitazona toerana iray, izay mety hahazoanao vola misimisy kokoa. Angamba, hiakatra be izay tsy izy ny haavon’ny kolikoly ato anatin’ny volana vitsivitsy.

I Khorsheed Bakhshayesh dia mihevitra fa hanara-dia ity ohatra ity daholo ireo sampan’ny governemanta rehetra:

Ny mpitazana dia milaza fa i Dushanbe dia nanao izao antso izao miaraka amin’ny fomba fijery hoe mbola tsy afaka ao an-tsain’ny olona ny fahatsiarovana ny olana [momba ny angovo] tamin’ny ririnina lasa teo ka mety hanaitra ny fandraisan’izy ireo anjara mavitrika. Kanefa, ny 60%-n’ny firenena no miaina any ambanin’ny fetra faran’ny fahantrana, ny fahatokisan’ny governemanta dia mety hifanehatra amin’ny fialangalànan’ny maro.

I Khorsheed dia manolotra koa zavatra mahaliana iray :

Tsy vao voalohany amin’ny antson’ny governemanta mba hangataka fanampiana amin’ny firenena izao, Tamin’ny 1990 dia maro tamin’ny vahoakan’i Tadjikistan no nitondra anjara biriky tamin’ny fanangànana ny tohodranon’i Sangtuda-1, saingy tsy nisy nahalàla mihitsy hatramin’izao ny tena tarehi-marika tamin’izany. Amin’izao fotoana dia 75%-n’ny fanorenana no novatsian’ny Rosiana RAO-UES vola.

Mba ho fitadidy fotsiny—tsy mbola vita akory ny fanorenana ny Sangtuda-1. Milina (turbine) iray ihany no mbola nihodina tamin’ity ririnina ity, ary eritreretina hiodina alohan’ny faran’ity taona ity ireo sisa ambiny .

Somary maneso ilay tetikasan’ny Ben’ny tanana i Darvish ka milaza fa tsara kokoa raha ny olom-panjakana no mandrotsaka vola avy amin’ny tahirin’izy ireo any amin’ny banky toy izay hangataka 10 mln (million) amin’ny vahoaka mahantra. Na izany aza dia matahotra izy fa tsy ho sahy hanao “tsia” ny vahoaka :

Maha-te to tia (tia namana) ny mponin’i Tadjikistan; Tsy miteny “tsia” velively izy ireo raha misy mangata-javatra aminy. Paradisa ho an’ny mpangataka i Tadjikistan. Koa ahoana no hanakatonany varavarana amin’ity indray mitoraka ity?

Hita koa ao amin’ny neweurasia.

Raha mpanankarena monina eto Tadjikistan ianao dia midika izay fa , na (1) ianao olon’ny governemanta, na (2) ianao mpiasa taloha tao amin’ny governemanta, na (3) ianao mpanao afera mandositra hetra, na (4) ianao olo-malazan’ny zavakanto, na (5) ianao mpamatsy zava-mahadomelina. Raha tsy olon’ny governemanta ianao nefa mpanankarena, dia midika izany fa mànana krisha ianao (” tafo”, na mpiaro ao anatin’ny olon’ny governemanta).

Ny tatitra dia maneho - ary azo lazaina ho marina ihany – fa raha te ho olo-malazan’ny zavakanto dia mila manana tohana (ambadika) avy amin’ny olon’ny governemanta. Anaty hafatra hafa i neweurasia dia miresaka ny asa fitadiavana eto Tadjikistan:

Ny krisha-nao mety ho mpanao heloka bevava, mpiasa ambony iray ao amin’ny governemanta, indrindra fa ao anatin’ny mpampihatra lalàna (polisy). Tsara ny mànana krisha ao anatin’ny mpampihatra lalàna (polisy) na avy ao amin’ny governemanta satria ny mpanao heloka bevava sy ny filoha mpitarika ady fahiny dia tsy misy lanjany loatra eto Tadjikistan [ankehitriny].

Manamarika i Tojvar [taj] ao amin’ny “weathiest Tajiks list” fa:

Ny olon’ny governemanta ao Tadjikistan dia tsy mampihahaka velively ny hareny ary miteny fa miaina fotsiny amin’ny karamany isam-bolana izy ireo—200 USD—na dia fantatra aza fa tsy ampy mihitsy izany ao an-drenivohitra ao. Ny fanontaniako eto dia ireto: Nahoana izy ireo na mànana harem-be, raha izaho kosa tsy maintsy mandeha miondrana mivarotra herin-tsandry any Rosia ?

Raha ny marina, ilaina ny miaiky fa ireo izay migoka ny tombontsoa amin’izao fotoana, dia mety ho very fihinana isaky ny misy fitsinjarana vaovao ny harena eo amin’ireo lohandohany, na toy inona lanjan’ny mpiaro anao ao anatin’ny rafitry ny governemanta, dia mety sady hafoinao ny maha tsy maty manota no koa hafoinao ny fanananao. Tamin’ny herinandro lasa iny, Tajik iray tamin’ireo mpanao afera sady niroborobo lavitra noho i Maruf Orifov dia nosazian’ny Cour de cassation higadra 8 taona sy tapany  miampy fanagiazana ny fanànany noho ny resaka kolikoly sy fandosirana hetra. Izy no tompon’ny tamba-jotra mpaninjara lehibe indrindra “Orima” ao Dushanbe.

John Musarra ao amin’ny Tajiksitan Journal dia mamaritra ny fomba mahazatra azy rehefa manjifa ao amin’i Orima, raha mbola misaintsaina kosa i Ravshan [rus] fa tsy dia mifanandrify (henjana) loatra ilay fanapahan-kevitra noraisin’ny Cour de cassation ary mety hitondra rivotra ratsy amin’ny fampiasam-bola eto amin’ny firenena. Na izany aza, betsaka no mihevitra eto Tadjikistan fa iny raharaha iny dia tsy hafa fa vely kobain’ireo mpisetrasetra (mpanao ratsy) ho fakàna ny raharaha fidiram-bolan’ny hafa fotsiny. Miombon-kevitra amin’izany i Tajeconomy [rus] ary mametraka hoe:

Ny zava-miafina voalohany eto dia izao – ho lasan’iza (olon-tsotra iza ) i Orima? Raha noforonina hakàna ny tamba-jotra “Orima” ilay raharaham-pitsaràna, izay ho tompony aoriana (na izay mpiaro io olona io) dia azo lazaina avy hatrany ho ny ati-doha nikotrika ny raharaha. Raha tena noforonina tokoa ilay raharaham-pitsaràna, iza no mety hànana izany fahefana izany ary koa ny hery nentina nandrebirebena ny olona mpampihatra lalàna (polisy)?

Araka ny notanterin‘ny Neweurasia dia nampanantena ny Barki Tojik - hany mpamokatra herin'aratra any an-toerana - fa hovoavaha alohan'ny faran'ity volana ity io olana amin'ny herin'aratra io. Voavahan'ny natiora nefa iny olana iny - fa efa mihamafana ny andro ary efa ampy hanodinana ny milina mpamokatra herin'aratra ny rano.

Tsy nanala tanteraka ny fitaintainan'ny mponina nefa izany fa toa sarotra vahana kokoa ny olana ara-tsakafo. Ny Christian Science Monitor moa, araka ny rohy avy ao amin'ny Neweurasia, dia nilaza fa mety hiteraka fisavorovoroana eo amin'ny ny mponina amin'ity faritra tsy tena marin-tombina ity ny olana mitantefa amin'ny mahaolona amin'ny lohataona :

About 260,000 Tajiks are in need of immediate food assistance, and up to 2 million face starvation by winter’s end if they don’t receive swift help, according to the UN. The country urgently needs supplies of portable generators, kerosene stoves, food, blankets and warm clothes.

Araka ny Firenena Mikambana dia mponina miisa 260000 any ho any no mila fanampiana ara-tsakafo amin'izao fotoana izao, ary 2 tapitrisa any ho any no hisedra hanoanana mafy amin'ny faran'ny ririnina raha tsy mahazo fanampiana haingana. Mila famantsiana herin'aratra [portable generator], fatana gaz, sakafo, bodofotsy ary akanjo mafana haingana izy ireo.

Mazava ho azy fa tsy tongatonga ho azy teo ity olana ity. Araka ny antonan'isan'ny Firenena Mikambana dia mananika ny roa ampahatelon'ny mponina no tsy maitsy miafy amin'ny $2 isan'andro, ary ny 41 isan-jaton'ny mponina dia tsy mbola mahazo rano fisotro madio.

Ankoatra izay dia tsy i Tajikistan ihany no manana olana ara-tsakafo araka ny tatitra nataon'ny GreenIcebergs. Iray amin'ireo firenena maro misedra fahasahiranana amin'ny sakafo sy ny solika eran-tany izy ireo. Nanambara moa ny sampana miandraikitra ny sakafo ao amin'ny firenena mikambana [United Nations World Food Program] fa mila 500 tapitrisa dolara mihoatra ny taloha izy ireo amin'ity taona 2008 ity mba hanatanterahany ny vinavinan'asany.

The countries it identified as being directly impacted were Zimbabwe, Eritrea, Haiti, Djibouti and Gambia, Tajikistan, Togo, Chad, Benin, Myanmar, Cameroon, Niger, Senegal, Yemen and Cuba.

Ny firenena nolazainy fa voakasika mivantana moa dia Zimbabwe, Eritrea, Haiti, Djibouti sy Gambia, Tajikistan, Togo, Chad, Benin, Myanmar, Cameroon, Niger, Senegal, Yemen ary Cuba.

Ny ririnina be tamin'ity taona ity moa no isan'ny tena niteraka ity olana ara-tsakafo ity noho ny fahakelezan'ny vokatra amin'ny lohataona ; mihena koa araka izany fahaverezam-bokatra izany ny fanondranana ny vokatra ka vao maika manahirana ny ao Tajikistan.

Araka ny nambaran‘ny Neweurasia koa dia nangatsiaka loatra ny ririnina tamin'ity, ka zara raha afaka mitahiry ny vokany ireo mpamboly

Farmers cannot save what they reaped last year, so they try to sell it for giveaway prices as quickly as possible. These products – mostly fruits and vegetables - were supposed to be sold in spring. Cold winter killed most of the crops planted last fall, including grape and other fruit gardens that could not survive in this abnormal cold. Also, according to the official statistics, Tajikistan lost more than 700 hectares of potato fields. Beating in mind that more than 93 percent of the territory of Tajikistan is covered by mountains, this is a really substantial area.

Tsy afaka tahirizina intsony ny vokatra tamin'ny taona lasa ka miezaka mivarotra izany mora ireo mpamboly. Mbola amin'ny lohataona moa no niheverana hivarotana ireo karazan'anana sy voankazo ireo. Matin'ny hatsiaka ireo voly nambolena, isan'izany ny voaloboka sy ny voankazo hafa izay tsy naharitra ny hatsika be tamin'ity. Araka ny atontan'isa voahangona koa dia very ny ovy manenika ny 700 hektara mahery tany Tajikistan. Ny toerana tena mamatsy ny mponina izany voa izany satria 93 isan-jaton'ny tany any Tajikistan dia rakotry ny tendrombohitra.

Nasehon'ny Intellibrif koa io tsy fahampian-tsakafo io tamin'ny nanadihadiany lahatsoratra iray tao amin'ny IWPR :

Representatives of the World Food Program and the World Health Organization have cautioned that livestock and poultry have suffered severely during the winter, estimating that production of milk and eggs could experience a 50 percent drop-off. In addition, many Tajiks are grappling with the initial stage of hunger, in which they are spending more than ever on food, but eating less, with many eating only once a day.

Nomarihin'ny solontenan'ny World Food Program sy ny World Health Organization fa nijaly ny biby fiompy sy ny akoho amam-borona tamin'ny ririnina teo, nihena 50 isan-jato any ho any araka izany ny famokarana ronono sy atody. Ankoatra izay dia miady amin'ny hanoanana ny mponina maro ao Tajikistan, fa lany sakafo betsaka izy ireo - nefa mihinana kely. Ny maro moa dia indray isan'andro ihany no misakafo.

Naneho ny heviny i Feoline mikasika ny tatitra nataon'ny BBC izay milaza fa efa miatrika ny loza i Tajikistan :

It's not just the rural population that's being affected, but people in the cities too … and we only expect the food situation to deteriorate. This is already a real emergency.

Tsy ny mponina eny ambanivohitra ihany no voakasika fa ny mponina an-tanan-dehibe koa … ary heverina fa mbola hiharatsy ity olana ara-tsakafo ity. Amin'izao dia efa tena lehibe ny olana.

Mahita zavatra na olona omena tsiny hatrany ny Governemanta ao Tajikistan amin'ny tsy fahombiazany manoloana ny loza mihatra na amin'ny fisorohana ny fahasahinana. Afaka manome tsiny ny ririni-mangatsiaka daholo isika, na ny governemanta amin'ny firinena manodidina na ny mpanohitra, saingy tsy mampivoatra ny fanaovana izany …

I know from people who read this article that water in Nurek reservoir will be enough to generate electricity only until 8th of February.

“Henoko tamin'ny mpamaky io lahatsoratra io fa ny toha-drano any Nurek dia zara raha ampy hitrandrahana herin'aratra hatramin'ny faha-8 Febroary [2008].”

« A lot of people in Tajikistan believe that soon Tajikistan is going to be a water exporting country and it will have such revenues as the OPEC countries have from oil. It means that we are going to live in a prosperous country. Naïve. »

« Maro ireo mponina any Tadzikistana izay mihevitra fa tsy ho ela ny firenenay dia ho mpanondrana rano, ary hanana fidiram-bola sahala amin'izay azon'ireo firenen'ny vondrona OPEP [OPEC] avy amin'ny solika. Izany hoe hiaina ao anivon'ny firenena manan-karena izahay [amin'ny ho avy]. Tena mba fohy hevitra mihitsy. »