Manohy manaraka akaiky ny toe-draharaha ao amin’ny firenena sy ny fikasan’ny governemanta hamerina ny toe-karena sy ny tontolo hafa eo amin’ny fiainana ara-tsosialy ho “fehezina amin’ny fomba mivantana (fanaraha-maso an-tanana)” ireo mpamaham-bolongana ao Kazakhstan

Mitanisa I Dass, minisitry ny asa izay nanambara tao amin’ny fivoriamben’ny governemanta fa manodidina ny 900 000 no isan’ny olona atahoarana fa ho tafiditra ao anatin’ny tsy fananan’asa, 3,4 tapitrisa no salan’isa fantatra fa efa tafiditra ao anatin’izany,  11,4 tapitrisa kosa no isan’ireo izay tsy ho tratran’ity tsy fananan’asa ity. Io antontan’isa io kosa anefa dia toa ohatrin’ny hafahafa ihany, izany dia araka ny fahitana ny ankamroan’ireo tsikera avy tao anatin’ny lahatsoratra. Tsy ny vahoaka mamokatra ihany no voaisan’ny Ministra tao anatin’ny antontan’isa, fa tafiditra tao daholo ireo olom-pirenena ao Kazakhstan, anisan’izany ireo zaza vao teraka sy ireo be antitra. Ny isan’ny vahoaka mamokatra dia 7,8 tapitrisa, izay midika fa mihoatra ny antsasak’izany isa izany no antontan’isan’ireo izay ho very asa.

Nomen ’I Slavoyara ny tsikera manadihady ireo drafitry ny governemanta mametraka ny toe-bolan’ny fisotron-dronono ho entina hamatsiana ny 70%n’ny zavatra tena ilaina ho amin’ny tetik’sa fanajariana ny tany:

Ny ankamaroan’ny toe-bolan’ny fisotron-dronono dia hilevina ao anatin’ny savovon’ny tetik’asa fifanarahana ao amin’ny firenena. Fantantsika tsara hoe inona no mitranga matetika amin’ny “tetik’asa fanajariana govana” toy itony – misy mangalata ny vola, misy mizarazara ary tsy hita popoka avy eo…..

Etsy andanin’izany, ankoatrin’ny fitsikerana ny tsy fisian’ny mangarahara eo amin’ny fitantanta ny raharahan’ny firenena, dia nanome baiko ny praiministra hampihena ny karaman’ireo mpitantana ambony eny amin’ny orinasa nasionaly sy ny eny amin’ny bankim-pirenena mba ho tonga mitovy lanja tahaka ny azy ny karaman’izy ireo, izany dia mitentina ho 700 000 tenge (4 698 dollar). Manoratra I Megakhuimyak [ru]:

Ny karaman’ny mpitantana ambony ao amin’ny Samruk-Kazyna Soverign Wealth Fund dia mahatratra ho 8 054 dollar. Ny mpitantana ambony ao amin’ny banky dia mikarama manodidina ny 20 ka hatramin’ny 25 000 dollar isam-bolana. Mitomany ireo olona ao amin’ny orinasa nasionaly… etsy andanin’izany, ny vahoaka Kazakhstana tsirairay dia afaka mampitaha ny karamany manoloana ny an’I Praiministra.

Ny fivelaran’ny fihetsika entin’ny governemanta mahakasika ny toe-karena, eny fa na dia tsy dia sarotra fantarina aza fa hoe  atao hanasitrana no antony anaovana izany, dia mitarika tahotra tsy ho an’ny mpahay toe-karena tsy miankina irery ihany fa ho an’ireo intelligentsia (ireo ikoizan’ny fanadihadiana). Milaza I Poet dergachew [ru]:

Tsy mpanao politika aho, kanefa tsy nisy zavatra tsara akory ny vokatry ny fampodiana ny fitatanana ny fandraharahana goavana eo ambanin’ny fifehezan’ny fanjakana (nationalization) izay misy eto amin’ny fireneko ankehitriny. Marina fa ny governemanta ihany aloha eto no afaka milalao ny tsena satria mitahiry ny fidiram-bola azo avy amin’ny fitrandrahana harena an-kibon’ny tany izy, kanefa hatreto aloha dia fantatra ny zava-misy fa ny fandraharahana aton’ny olon-tsotra no miroborobo kokoa raha oharina amin’ny an’ny governemanta.

Miahiahy mafy mahakasika ny fivelaran’ny governemanta eo amin’ny fifehezana ny fanaovan-gazety I a –strekoza:

Lafo toy ny voanjo [tamin’ireo antokon’ny mpitondra fanjakana] ny [gazety] antsoina hoe “Liter” ary I “Aikyn”. Efa teraka  hanakiana/ny tsy hahita lafi-tsarany foana aho, noho izany dia ity no mba eritreritro: hatramin’ny nahasarotra ny fankasitrana  nentin’ny antokon’ny mpitondra fanjakana, izay hita mitranga ankehitriny, dia ho vaokorotana avokoa ny zava-drehetra  - Hanomboka hifanjinja tsikelikely amin’izay ireo mpitantan-draharaha, ny fanaovan-dokambarotra dia hifindra gazety hafa indray, ho tapaka/hihena ny karaman’ireo mpanao gazety ary avy hianatra fomba famindra vaovao hafa izy ireo eo amin’ny lahatsoratra ataony…. Dia toy izay ny fiasan’ny fitantanana vaovao, fa ny governemanta fotsiny no hita fa miditra loatra ho amin’izany.

Manao vazivazy zary tenany mahakasika ny zotra iraisan’ny krizy sy ny fomba filazan’i Mikhail Bulgakov izay fanta-daza I Pulementchizza:

Ao anatin’ny trano fidiovana ny krizy. Tamin’ny voalohany dia fampiasantsika ny taratasy fifirana misy sosona anankiroa miampy famafan-tanana ao anatin’ny trano fidiovana. Ankehitriny kosa dia taratasy fifirana tsotra/mora vidy no ampiasaintsika, amin’izay indray aza tsisy intsony ny famafantanana. Ohatry ny hitako sahady fa afaka volana roa na maromaro dia ho voatapatapaka ny taratasin-gazety.

Mijanona ho lohahevitra lehibe ao amin’ny ady hevitra an-terineto ao Kazakhstana ny Politika – matetika loatra izany sady mafy kokoa nohon’ireo hita mivantana eny amin’ny fiananam-bahoaka. Ny iray amin’ny trangan-javatra vao haingana indrindra izay ifampiresahan’ireo mpitoraka blaogy dia ny fametrahana ny mari-pankasitrahana ho an’ny faritra vaovao – io no anarana omena ny mpiasa mendrik’i Kazakhstana (mitovy endrika amin’ny mpiasa sosialista mendrika ao amin’ny Firaisana Sovietika). Manoratra i Neruad, singa iray ara-pakanjakana mivohy fampielezan-kevitra manohana ny fanomezana ny anarana ny Filohan’ny Kazakhstana ho mpiasa mendrika [ru]:

Ny fombafomba misolelaka dia efa nanomboka sahady manerana ny firenena, mazava ho azy fa tsy maintsy misy izany, ary vita lamina amin’ny alalan’ireo mpitondra ara-panjakana ambony. Mifaninana ny governora hoe iza no mahay misoleleka indrindra.

Nampiseho ny fahalalana raitra mahakasika ny PR sy ny fihainoana ny vianavinan’ny vahoaka indray kosa anefa ny Filoha – Nisaotra ny vahoaka izy noho ny fanomezana anarana azy saingy nanda ny handray ny mari-pankasitrahana izy. Eo ihany koa fa niala an-daharana ireo mety ho tombotsoa ny parilemantera. Notaterin’ireo birao vaovao fa mandanjalanja sy mamehy ny vola lany amin’ny taona 2009 ny volavolan-dalana tapaka entina miady ny krizy. Mitsikera I M-kaa [ru]:

Hita mibaribary tsikelikely mihoatran’ny azo tsapain-tanana ny fialana an-daharana ho amin’ireo tombotsoa tokony ho azo ireo – vola mitentina ho 160 tapitrisa trenge no sisa tavela, ambiny tamin’ity taona ity, miampy vola mitentina 1.300 tapitrisa trenge ho an’ny fandaniam-bola amin’ny herintaona. Ny MP (Mpikambana ao amin’ny Parlemanta) dia tsy hanana dia aleha momba ny fandraharahana any ivelany (raha tsy hoe angaha nohon’ny fahamaizana), tsy hahazo fiara vaovao ihany koa, na fanaka na solosaina. Ny toeram-piantsonan’ny fiara (parking) sy ny fitaovam-pifandraisana sy serasera ho an’ny parilemanta kosa no havaozina isantaona izay avy amin’ny tenti-bidin’ny fiara 60 sy solosaina an-jatony izay tokony vidina isan-taona! Mahantra kely inareo ry solombavam-bahoaka, amin’ny fomba ahoana no hiasan’izy ireo…

Etsy andaniny, tsy mazava mihintsy ny fisehon’ny toe-karena Kazakhstaniana – Manda ny fisian’ny krizy ara-toe-karena eo amin’ny firenena ny governemanta, fa kosa ny rafitra miady amin’ny krizy dia efa napetraka. Mitandrina be ihany ny mpitondra fanjakana ny amin’ny fomba fihetsika sy fiteny – Mety midika ho teny mamoafady ny teny hoe “krizy”. Nalefan’I Cherry-eye ny bolongana misy ny bankin’ny Kazakh mitazona ny sarin-dokam-barotra ratsy endrika tao Moscow (BTA Bank izay miray antoka amina orinasa madinika ao amin’ny firenena CIS [faritany mizaka-tena repoblikana]). Mivaky toy izao ny soratra eny amin’ny tabilaobe an-dalana: “Ekenao fa ny krizy tsisy tahotra dia hanary ilay endriny fotsiny ihany – Tsisy ahiahy ny fametraham-bola”. Miteny ny mpitoraka bolongana [ru]:

Mba manaja e! Angamba aloha, tsy hisy ny faniriana hametraka ny volany iray manontolo any amin’ny banky BTA raha izao dieny izao, fa kosa mahafianritra ihany ny vazivazy madinika. Manontany tena aho hoe fa maninona ny banky no tsy mampiasa io sarin-dokam-barotra io ao Kazakhstana? Miadana ve ny fandrosoan’ny vahoaka, sa ve voasakana ny fanaovana izany ety?

Mizara ny fijeriny mikasika ny fiverenany ao Kazakhstan I Dorovskih, mponina Almaty teo aloha izay mipetraka ao Etazonia ankehitriny [ru]:

Tsy miova I Almaty – ny loza fotsiny dia vitsy ny olona no mitsikitsiky sy mifaly amin’ny fiainan’izy ireo. Ny fifamohivoizana no mampatsiahy azy ny fifaninana hazakaza-tsobika fahiny tamin’ny andron’ny fahazazana, ary ny habetsahan’ny fiara Land Cruiser sy ny BMW X6 ho avo telo heny be izao dia ambony lavitra noho ny hamaron’ny fiara lafo vidy ao Houston. Ny “fahamarinan-toerana” dia eo manodidian anao eo ihany: hita eny rehetra eny ny mpitandron’ny filaminana (polisy) ary mbola resy lahatra ny vahoaka amin’ny zo ananana sy ny taratasy ara-panjakana.

Manodidina izany rehetra izany, manampy vazivazy hafa mikasika ity resaka I Megashuimyak, izay mibanjina indrindra amin’ny olana nahatonga ny krizy ho tonga eny amin’ny feon-gazety. Miteny ny olona sasany fa ny tsy fahampian’ny vola no mahatonga ny famatsiana hivily lalana miala amin’ny dokam-barotra lafo dia lafo ao amin’ny televiziona ,ao amin’ny gazety ary ny eny amin’ny tabilaobe an-dalana, eny fa hatreny amin’ny dokam-barotra anterineto mihintsy aza.

Diso ry zareo – lasa mandeha eny an-dalana sy mandoko rindrina ny mpanao dokam-barotra! Mora kokoa ny vidiny, tena mahomby ary dokam-barotra amin’ny fomba vaovao. Mandehana mitady zatovo lahy amoron-dalana miaraka amin’ny ranon-doko “aerosol spray” dia ho fantatry ny mpiray tanana rehetra mora fotsiny ianao!