Anio, faha-25 Novambra no andro iraisam-pirenena Iadiana amin'ny Herisetra Atao amin'ny Vehivavy, ary amin'ny alalan'ny horonantsary no anehoan'ny olona maro  sy fikambanana maneran-tany ny fanirian'izy ireo hampiatoana ny herisetra ary koa ny ezaka entin'izy ireo hanamafisana fa manana tontolo afaka iainana am-piadanana ny vehivavy.

Sary avy amin'i  circo_de_invierno, tao amin'ny  Flickr mampiasa ny  CC BY 2.0.

ny teny momba ny herisetra dia tsy maintsy hanafoana ny FAHANGINANA

UNIFEM, ao amin'ny Manaova Tsia amin'ny Herisetra ao amin'ny Youtube dia efa nanao fanadihadiana ny sasany amin'ireo fanapahan-kevitra raisina maneran-tany mba hampiatoana ny fanaovana herisetra noho ny tsy fitoviana. Ny horonantsary voalohany dia mampiseho ny Lisean-jazavavy Ngara ao Nairobi, Kenya, izay andrisihana ireo tovovavy hanao Tsia amin'ny Herisetra, hijoro hitaky  ny zon'izy ireo ary koa ny fomba hiadiana amin'ny fanolanana, fanafihana, fandrahonana ary ireo endrika hafa hisehoan'ny herisetra noho ny tsy fitoviana:

Any Kenya koa, manana Toeram-Panarenana ireo niharan'ny Herisetra ny tobim-pitsaboana nasionalin'ny Kenyatta, izay azon'ireo vehivavy sy ny zanany andehanana ary hikarakarana azy ireo noho ny herisetra nahazo azy ireo. Ato amin'ity horonantsary manaraka ity, mitantara ny fiainana ao amin'ilay toeram-pitsaboana izy ireo, ny tontolo iainana misy azy ireo, ary maneho hevitra koa ireo vehivavy niharan'ny herisetra:

Any Peru, eo am-pikarakarana fihetsiketsehana sy fanangonam-bahoaka ny fikambanana Flora Tristan ho ana endrika hafa inoany fa mety hiteraka herisetra: ny fandàvana ny fahazoana maimaim-poana ireo fomba fanabeazana aizana sy ny lalàna vaovao nanapaka fa ny pilin'ny ampitso (fanabeazana aizana vonjimaika) dia tsy tokony hozaraina maimaim-poana. Hanao fanentanana ho fanabeazana izy ireo any amina toeram-pitsangatsanganana any Lima ka hanome fanampim-panazavàna momba ny fanabeazana aizana, ary koa hizara pilin'ny ampitso sy fitaovana fanabeazana aizana ho mariky ny fanoherana:

Raha ny momba ny Amerika Latina sy ny Karaiba indray, nandefa ity horonantsary ity ny UN-INSTRAW ho ampahany amin'ny fanentanana fisarihan-tsaina :

Latinoamérica y el Caribe es un lugar peligroso para las mujeres. Más de 50 por ciento de las mujeres de la región han sido objetos de agresiones. En la República Dominicana, por ejemplo, 1,453 mujeres fueron asesinadas entre los años 2000 y 2008. En el marco del Día Internacional para la Eliminación de la Violencia Contra la Mujer, UN-INSTRAW lanza un nuevo video sobre la seguridad de las mujeres latinas y caribeñas.

Any Espana, nandray anjara tamin'ny seminera faha-dimy momba ny Fiarovan-tena amin'ny herisetra ireo vehivavy, ka tamin'izay no nanoroana azy ireo ny fomba hiarovany tena raha miatrika toe-javatra mampidi-doza ry zareo. Ny kendrena amin'io fanofanana io dia ny hahafahan'izy ireo mampalemy mandritra ny fotoana fohy ilay mpanao herisetra mba hahafahan'izy ireo mandositra ny loza.

Ary avy any Chile, ilay mpanao Hip Hop COFLA dia namoaka hira mitondra ny lohateny hoe Femicide. Raha eritreretina hampirisika ny herisetra atao amin'ny vehivavy ny tononkira hip hop matetika, ity mpanakanto ity kosa namoaka hira manameloka ny fomban'ireo lehilahy manomboka amin'ny  fanomezana tokim-pitiavana sy fiarovana ary tonga amin'ny herisetra, daroka na famonoana mihitsy aza:

Nisy ezaka toy izany ve tany amin'ny faritra na firenena misy anao? Mba ampafantaro anay amina fandefasan-kevitra ny fihetsiketsehana ataon'ny fiaraha-moninao mba hanakanana ny herisetra atao amin'ny vehivavy!

1 Novambra 2009 no tsingerintaona voalohany amin'ny namonjàna ilay Iraniana mpitoraka blaogy, Hossein “Hoder” Derakhshan.

Cyrus Farivar, amerikana iray monina any sady mpitoraka blaogy no mpanao gazety dia  nitatitra fa tafaresaka tamin'i Hamed, rahalahin'i Derakhshan izy, izay nilaza taminy hoe :

Nihaona tamin'ny mpampanoa lalàna vaovaon'ny distrika ireo raiamandreniny, fotoana vitsy lasa izay, ka nomen'io alàlana nahazo niara-nisakafo hariva tao amin'ny fonjan'i Evin niaraka tamin-janany lahy, Hossein Derakhshan, ny Alakamisy29 Oktobra 2009 teo. Manamafy izany fa mbola voatazona ao amin'ny fonjan'i Evin i  Hossein, nefa tsy fantatr'ireo fianakaviana akory hoe rahoviana indray ny fotoana manaraka hahafahan'izy ireo mihaona aminy.

Ny mpitoraka blaogy Iraniana,  Jooya, dia  manoratra fa i Derakhshan dia mbola ao amin'ny sampana No. 325 foana any amin'ny fonjan'ny  Revolutionary Guards. Raha ny filazan'ireo mpiaro ny zon'olombelona, hoy i  Jooya manampy, dia natoka-monina tanteraka izy nandritra ny herintaona eo ho eo.

Vondrona iray ahitàna mpitoraka blaogy  Iraniana  no nanapa-kevitra hanampy hoe “Afaho i  Hossein Derakhshan” amin'ny anarana entin'ny blaogin-dry zareo mandritra ny herinandro iray. Milaza (fa) i Fanous Azad fa:

Izaho koa nanampy ny hoe “Afaho i Hossein Derakhshan” amin'ny anaran'ny blaogiko.

Manampy izy fa:

. . . fony  Hossein nanomboka niampanga ny hafa dia nitsahatra tsy namaky ny blaoginy aho, saingy ankehitriny dia miaro ny zony aho, tsy asiako fieritreretana hoe iza moa izy izay. . . . Hossein, toy ireo olombelona rehetra ihany, dia tokony hànana ny zony amin'ny fahalalàhana misaina sy miteny.

Parsanevesht dia manentana ny mpitoraka blaogy rehetra mba hiasa miaraka mba hahazoana akony goavana.

Eo amin'ny tontolon'ny blaogy Israeliana, tsy dia tsapantsika loatra hoe misy mihaino na dia tsy misy miteny aza, izay no nitranga tamin'ny fanombohan'ny sarimihetsika fohy antsoina hoe “Closed Zone.” Sarimihetsika maharitra 90 segondra momba ireo faritra fivezivezena nohidiana any Gaza, “Closed Zone” izay efa in-31.600 nojerena  ary ahitana tsikera 200 ao amin'ny YouTube, ka mbola mitohy mitombo hatrany.

Cinemascopian, Israelity Bites, One Jerusalem, sy ny Promised Land samy mampiseho ilay vidéo sy ny hafatra tiany ampitaina, fa tsy mitsikera.

Ao amin'ny blaogy Checkpoint Jerusalem, Dion Nissenbaum manome ny foto-dresaka sy ny mombamomba ilay sarimihetsika, manazava fa ny “Closed Zone” dia natao ho an'ny Gisha, ONG Israeliana tsy mpitady tombontsoa , izay miasa ho fiarovana ny fahalalaha-mihetsik'ireo mponina 1.4  tapitrisa ao amin'ny faritr'i Gaza.

Ao amin'ny fanambaràny momba ny fikatonan'ireo faritra fivezivezena any Gaza,  izay efa nampiharina nandritra ny 18 volana, dia manoratra i Gisha:

Raha ny hevitr'i Gisha dia tsy ara-dalàna ny fanakatonana satria manasazy ireo mponin'ny faritr'i Gaza amin'ny zavatra tsy nataony sy noho ny tranga ara-politika tsy miankina amin'izy ireo. Ity fikatonana ity dia misy fiantraikany eo amin'ireo mponina sivily sy ireo sampan-draharaha noho ny fandraràna ny fidiran'ny kojakoja ilaina amin'ny fahasalamana, amin'ny fiainana andavanandro, ary ny ara-toekarena.

Ny nanao ny “Closed Zone” dia i Yoni Goodman. I Goodman dia malaza manokana amin'ny naha Talen'ny Fanentanana azy tao amin'ny “Waltz with Bashir,” nandresy tamin'ny Sarimihetsika Vahiny Tsara indrindra tamin'ny Golden Globes Award ary amin'ny fitsarana ankapobeny ihany koa dia mbola isan'ireo tsara toerana tamin'ny sokajy nisy azy tamin'ny  Academy Awards 2009. (Ilay sarimihetsika Zapone “Departures” no nibata ny fandresena.)

Tao amina resadresaka iray niarahana tamin'ny Jerusalem Post tamin'ny fotoana namoahana ny “Closed Zone” dia nanazava i Goodman:

“Halako Hamas. Mitady hamono anay izy ireo. Mazava ho azy fa fahavaloko izy ireo. Miala tsiny amin'ireo vahoaka  Palestiniana izay te hiaina ny fiainan'izy ireo aho… Ny olona tsy te-handre  hoe tena olona tokoa anie ireo Palestiniana. Aleon'ny olona mieritreritra azy ireo toy ny hoe devoly, sady Hamas daholo ry zareo. Mora ny miteny hoe:  ‘sazio ry zareo, na koa vonoy ry zareo.'  Sarotra be  ny mijery azy ireo ho toy ny olon-tsotra te-handry fahalemana.

Anaty video fanampiny “Closed Zones: Any ambadiky ny sehatra,” manindry mafy i Goodman:

Nahatonga ity tetikasa ity hanjary andraikitro manokana ny ady.  Ny mpandray anjara eto dia zazalahy kely, sady ankizy izy no olon-dehibe, sady arabo no Jiosy, zavatra iray azon'ny tsirairay hakàna taratra. Tsy tsara loatra ny hamadihana azy ity ho sarimihetsika stereotype [

]]> http://mg.globalvoicesonline.org/2009/10/28/3823/feed/ 0 http://mg.globalvoicesonline.org/2009/10/26/3973/ http://mg.globalvoicesonline.org/2009/10/26/3973/#comments Mon, 26 Oct 2009 21:24:17 +0000 Jentilisa http://mg.globalvoicesonline.org/?p=3973 MpanoratraJuliana Rincón Parra · Nandika Jentilisa · vakio ato ny lahatsoratra nadika

Manana ny zony feno ve ny vehivavy bevohoka rehetra, sa tsy manan-jò intsony rehefa voafonja?

Izany no fanontaniana tonga ao amin'ny tena rehefa mieritreritra ny zon'ny vehivavy bevohoka voafonja hamelona sy hitaiza ny zanany raha voaheloka amin'ny heloka sasantsasany izy:

• Tahaka ny ahoana moa amin'izy ireo izany hoe bevohoka na mananjanaka [mbola kely] nefa voafonja izany?
• Tsy maintsy hoe laharam-pahamehana ve izy ireo raha misy ny vehivavy hafa tsy voafonja tsy mahazo fanaraha-maso ara-pahasalamana?
• Ny maha-reny ve no mandrava ny lalàna hafa rehetra mba iantohana ny zon'ny vehivavy bevohoka?

Etazonia: Tsy azo ekena intsony ny fametahana menôty eo ampiterahana.

Azonao eritreretina ve izany vehivavy hiteraka izany ka voapetaka menôty arakitra amin'ny fandrianany ny tanany sy ny tongony? Miteny amintsika amin'ity fomba fanao any Etazonia hatramin'izao fotoana izao ity i Malika Saada Saar, mpanorina sy tale mpanatanteraka ny Tetikasa Rebecca miaro ny zon'olombelona, fa efa fahazarana any amin'ny toera-pamonjana sasantsasany any Etazonia ny mametaka menôty ny vehivavy bevohoka mandritra ny fisafoana sy ny fiterahana, na dia mety hitera-doza amin'ny fahasalaman'ny reny sy ny zaza aza izany. Manaraka etoana ny lahatsary fanadihadiana miaraka amin'ny lahatsoratra ho an'ny RH Reality Check, tambajotran-tserasera iray miresaka sy manadihady ny zo sy ny fahasalamana ara-pananahana:

Inona no mitranga ho an'ny zanaka voafonja rehefa teraka?

Samy manana ny lalàny avy ny isam-pirenena momba ireny zaza teraka tany am-pamonjana ireny. Any Arzantina, ohatra, araka ny lazain'ny Ajintem, fampahalalam-baovao an-tserasera mampahafantatra ny momba ny fifindra-monina, dia nisy lalàna manokana ho an'ny vehivavy bevohoka voafonja nolaniana tamin'ny herintaona, izay mametraka fa mahazo mamita ny saziny any amin'ny fonenany saingy mahazo alalana vao mahazo mivoaka sady arahi-maso ny vehivavy manan-janaka latsaky ny dimy taona na manana zaza sembana. Mahasoa tsy ny reny ihany izany lalàna izany, satria tsy hahazo fikarakarana ara-pahasalamana azo antoka ho azy izy mandritra ny fotoana itondrany vohoka, fa ny zaza ihany koa, izay mety ho notezaina tao anatin'ny tontolo tsy misy fahafahana sady tsizarizary ny sakafo sy ny fanaraha-maso ara-pahasalamana, na mety hotezaina lavitra an-dreniny, izay mety hiteraka olana maro isan-karazany ihany koa. Na izany aza dia hafatra ampitaina amin'ny Mpitsara io hanarahany ny hevitry ny lalàna sy hanomezany alalana ireo vehivavy tsy tafiditra amina heloka miharo herisetra, ary hanomezana toky ihany koa ny mponina sivily fa tsy lalana malalaka ivoahana ny fonja tsy akory ny fitondrana vohoka.

Any amin'ny nosy Canary indray, araka ny filazan'ny bolongana Prisiones y Penas, izay miresaka ny momba sy ny lohahevitra mahakasika ny toera-pamonjana, dia mahazo alalana hitazona ny zanany hatramin'ny faha-3 taonany hiray efitra aminy ao am-ponja ny vehivavy, saingy miaraka amin'ireo vehivavy hafa miara-voafonja aminy ihany koa, izay tsy ny tontolo tsara indrindra. Avy amin'izany dia efa nilazana ny vehivavy bevohoka na manana zaza latsaky ny 3 taona hiditra ny fonja fa tsy mahasoa ny zaza ny mitombo any ambadiky ny fefy vy, ka omena safidy izy ireo ny hamoaka ny zanany ho any amin'ny fianakaviana. Tahaka izany ihany koa no mitranga any Peru sy Rosia. Any Etazonia dia toera-pamonjana roa ihany no manome alalana tahaka izany, any New York sy any Nebraska, araka izay nolazain'ilay mpaka sary malaza Jane Evelyn Atwood ao amin'ny sary fanadihadiana misy fizarana 3 nataony ho an'ny Amnesty International, antsoiny hoe Too Much Time[na: Ela loatra], izay nitsidihany toera-pamonjana ampolony manerantany sy nandraketany sy nanangonany fanadihadiana ny fiainan'ny voafonja.

Nahoana moa ny rafi-piarenana [fandraharahana ny fonja] any Etazonia amin'ny ankapobeny no mtsy mamela ny vehivavy hitazona ny zanany hiaraka aminy? Nohazavain'i Atwood fa tsy navela natao izany noho ny mety hisiana fanaovana takalon' aina. Ao amin'ny Prison Photography Blog no hanaovan'izy ireo izao filazana izao:

Tsy mahazo miditra ny fonja afa-tsy amin'ny toerana roa ny kilonga any Etazonia. Eo amin'ny fiarovana no ambara fa anton'izany: aina marefo lalandava sy mety ho lasa takalon'ania mandrakariva izany kilonga any am-ponja izany. Mihanjahanja izany fanambarana izany rehefa itodihana ny rafi-piarenan'ny firenen-kafa.

Ny ango-panadihadian'i Atwood ao amin'ny songadin'ny vohikalan'ny Amnesty International no ilazany izany miteraka mipetaka menôty izany araka izay efa navoakan'i Vanessa's Baby sy ny momba ny rafi-piarenana sy ny fiainana maha-reny, omban'ny sary mandritra ny hamakiany ny lahatsoratra miresaka ny zavatra hitany tany am-pitsidihana fonja isan-karazany sy nakany saripika.

Entina mifampiraharaha ve ny fitondrana vohoka?

Nahoana no mampiroanahana tahaka izany ny zon'ny vehivavy bevohoka voafonja? Ao amin'ny Russia Today, televiziona Rosiana iray, dia voatonona ity lohahevitra ity rehefa noresahina ny momba ny zaza teraka sy nobeazina tany amin'ny rafi-piarenana rosiana:

Misy ny mihevitra fa manao izay hahabevohoka azy fotsiny ny reny sasantsasany hahamora kokoa ny fiainany any am-pamonjana. Miaina any amin'ny Hopitaly, manana fotoana be dia be voarafitra ahafahana miaraka amin'ny kilonga – tsara kokoa izany rehetra izany noho ny mipetraka anaty tranovato, hoy ny filazan'izy ireo.

Ary misy ny vehivavy taratra ihany fa ny fitondrana vohoka no lalana tokana ahafahana miala amin'ny fanefana sazy, tahaka izay nitranga tamin'ny volana jona teo, raha nogadraina sy nohelohina ho faty ny vehivavy anglisy iray tany Laos noho ny raharaha zavamahadomelina fa bevohoka tany am-pigadrana izy, rehefa tsy mamono ho faty ny vehivavy bevohoka ny fitondrana any Laos. Ny filazana nataon'ny Daily Express, gazety anglisy iray, no nahafantarana fa natsaika tamin'ny fomba artifisialy ravehivavy mba hanavotana azy.

Mitantara ny amin'ny zanany sy ny fiainana voafonja araka ny fiteniny ny vehivavy

Geraldin Rodríguez, Arzantiniana voafonja any Ekoatera noho ny fanondranana zava-mahadomelina no niresaka tamin'i Marcos Brugiati, mpanoratra sady nampiroborobo tamin'ny famoahana an-tserasera ny resaka zavakanto Plastica-Argentina, ny tantaran'ny fanaovana teathra any am-pigadrana, izany bevohoka any am-ponja ary ny nananany zaza. Nahazo alalana ny hitazona ny zanany hiaraka aminy izy saingy naleony mihalehibe any ampahalalahana ny zanany:

“Decidí que salga para vivir, tenía miedo que sufra de grande los traumas que hoy tengo. Se lo llevó al año mi hermano quien se hice cargo con su esposa”.

Nanapa-kevitra aho fa aleoko mandeha izy mba hiaina, matahotra aho fandrao miaina ny takaitra izay iainako ihany koa izy. Herintaona taoriana dia nalain'ny anadahiko sy ny vadiny izy hotezainy.

Migadra any amin'ny fonja Espaniola i Juvinete, ary bevohoka rehefa nohidiana noho ny resaka fanondranana zava-mahadomelina. Nitantara ny fiainany tamina gazetim-paritra NorteCastilla izy. Telo taona taorian'ny niterahany ny zanany tany am-ponja dia tsy maintsy nosarahina taminy ny zaza, ary nalefa tany amin'ny fianakaviana vonon-kandray ny zaza. Mifankahita amin-janany vavy isaky ny 15 andro i Juvinete ary mahazo alalana hivoaka 2 herinandro hiara-miaina aminy isaky ny roa volana. Saingy mety tsy hihatsara ny toe-draharaha: Mety halefa any amin'ny firenena niaviany any Brezila manko i Juvinete, ary manahy ny mety ho fiantraikan'izany fiovana izany amin-janany. Ary dia nanome soso-kevitra ho an'ny vehivavy rehetra mihevitra ny hitondra vohoka any am-ponja izy:

-Intento convencerlas para que no se queden en estado dentro porque ver a un niño privado de libertad es muy duro, es irresponsable. Ellos no tienen que pagar nuestros errores.

Miezaka aho ny mandresy lahatra azy ireo tsy ho bevohoka am-ponja izany fa manohina tokoa ny mahita ny kilonga tsy manam-pahafahana, maneho tsy fahaiza-mandray andraikitra izany. Tsy tokony hosaziana noho ny fahadisoantsika izy ireny.

Ao amin'ny Woman and Prison,[ny vehivavy sy ny fonja] vohikala natao hanairana ny mhatra amin'ny vehivavy any amin'ny toera-piarenana, no iresahan'i Kebby Warner ny nitondrany vohoka tany amin'ny fonja amerikana, nitantarany ny nanaovana azy nandritra ny nitondrany vohokan niterahany sy ny taorian'izany, rehefa nalaina taminy ny zanany. Toy izao ny notsongaina tamin'izay nosoratany teo ampiterahana:

Tsy misy mahazo miditra ao an'efitra mandritra ny fiterahana. Tsy nahalala ny niterahako zazavavy akory ny fianakaviako raha tsy efa nandao ny hopitaly aho. Mipetraka ao an'efitra ny mpiambina nandritra ny telo andro, saingy mimenomenona matetika ry zareo rehefa asain'ny mpitsabo mpanampy hivoaka ny efitra. Efa reko ny tantara mampihorokoditra milaza fa petahina menôty eo am-pandrianany ny vehivavy. Faly tokoa aho fa tsy mba nanaovana izany. Maro tamin'ny mpitsabo mpanampy no nikarakara ahy amin'ny mahaolona fa tsy amin'ny mahavoafonja ahy.

Mbola misy tantara hafa azonao vakiana momba ny fitomboana miaraka amin'ny havana any am-ponja sy ny fiantraikany isan-karazany amin'ny zanaky ny vehivavy voafonja koa ao amin'ny Women and Prison[vehivavy sy ny fonja].

Koa ahoana ary ny eritreritrao? Mahita ireo vehivavy bevohoka manerantany tsy mahazo fikarakarana ara-pahasalamana, mbola tokony hisy ve ny ezaka fanampiny omena ireo vehivavy voafonja? Misy ve ny fahasamihafana eo amin'ny vehivavy mamita sazy sy ireo izay ivelan'izany? Tokony hokarakaraina manokana ve izy ireo?

Ny sary nampiasaina handravaka ny lahatsoratra dia “17 de noviembre” an'i daquella manera.

Juliana Rincón Parra

]]> http://mg.globalvoicesonline.org/2009/10/26/3973/feed/ 0 http://mg.globalvoicesonline.org/2009/10/16/3875/ http://mg.globalvoicesonline.org/2009/10/16/3875/#comments Fri, 16 Oct 2009 00:06:21 +0000 Jentilisa http://mg.globalvoicesonline.org/2009/10/16/3875/ MpanoratraClaire Ulrich · Nandika Jentilisa · vakio ato ny lahatsoratra nadika

Ity resadresaka teto ambany ity dia fijoroana vavolombelona nataona miaramila Gineana iray nandray anjara tamin'ny famoretana ny fihetsiketsehana nataon'ny mpanohitra tany Conakry, any Ginea, tamin'ny 28 Septambra 2009. Noraisimpeo tamin'ny alalan'ny antso an-tsofindavitra ary navoakan'ilay mpanao gazety frantsay Olivier Rogez tao amin'ny Radio France Internationale tamin'ny voalohany Oktobra 2009, roa andro taorian'ny fandripahana tao Conakry, ary mivoaka amin'ny teny frantsay tao amin'ny vohikan'ny RFI.

Nijoro vavolombelona rehefa tsy lazaina ny anarany ity miaramila ity, saingy fantatra sy iantohan'ny solontenan'ny RFI any Afrika Andrefana kosa ny anarana sy ny asany. Hatramin'izay dia nohamarinin'ny loharanombaovao maro sy fijoroana vavolombelona ny fisian'ny famoretana sy ny fanolanana faobe. Na eo aza izany dia vaovao mivaingana maneho ny toeran'ny tafika Gineana, ny fisian'ny miaramila vahiny ao anatiny ity fijoroana vavolombelona iray ity, ary efa nahatsinjo ihany koa ny adim-pahefana tao anatin'ny tafika Gineana izay nipongatra tamin'ny 7 Oktobra [fr].

Nanaiky ny handikan'ny Global Voices ny voasoratra sy ny famoahana ity resadresaka manan-tompo [copyright] ity ny Radio France Internationale ho antontan-taratasy hiarovana ny zon'olombelona ary hamoaka ny dikany amin'ny teny anglisy eo amin'ny vohikalany [ka azo avoaka teny malagasy ve?].

Olivier Rogez (Radio France Internationale): Miaramila avy amin'ny BATA ianao, vondro-tafika mpilatsaka an'elon'aina, ary anisan'ireo miaramila nandrava ny fihetsiketsehana tamin'ny 28 septambra.

Miaramila : Voalazanao, anisan'ireo nandrava ny fihetsiketsehana nisiana ra mandriaka tao amin'ny kianjan'ny 28 Septambra aho;

RFI : Ny tiako anontaniana anao voalohany, araka ny vaovao niely nandritra andro vitsivitsy izao, nanatri-maso ny tifitra tamin'ny bala tena izy ve ianao sy ny fanolanana vehivavy araka ny fijoroana vavolombelona maro? Nanao izany zaatra izany tokoa ve ny mpiray tafika aminao avy ao amin'ny BATA?

Manamarina aho fanisy tokoa ny fanolanana sy ny tifitra tamin'ny bala tena izy.

Ny marainan'io andro [28 Sept] io, efa nahazo baiko manokana ve ianareo rehefa hanakana ny fihetsiketsehan'ny mpanohitra teo an-kianja?

Ny zandary aloha no niandraikitra azy, fa rehefa tsy nifanaraka tamin'ny mpanohitra ry zareo dia nahazo baiko izahay hanafay ny mpanohitra, izay lazain'ny lehibenay ho tsy voafehy. Dia nandeha tany izahay. Izaho koa izay anisan'ny miaramila. Tsy afa-mandà ny baiko hanaparitaka ny mpanohitra izahay, mba ho azon'izy ireo fa tokana ny fahefana misy eto Ginea ary manome lesona azy ireo. Maro loatra ny isan'ny faty ka tsy tambo isaina. Narary ny lohako, lazaiko anao fa tena fanina aho. Tany ho any amin'ny 160 na 180 tany ny isan'ny maty… Na izaho aza tsy afa-milaza aminao ny isany. Ary fantatro ihany koa fa nasaina naka ny faty izahay ny alin'ny alatsinainy [28 Sept]. 47 ny isan'ny nafenina, fa tsy azoko lazaina anao hoe taiza marina izany.

Nandray anajara tamin'ny fakana ny faty tany amin'ny tranoim-paty ve ianao?

Mpiasam-panjakana aho.

Noterena ve ianao hanangona ny razana?

Tsy misy afa-mandà. Izay mandà dia maty.

Maty ve ianao raha vao mandà?

Izay indrindra.

Nizarana basy sy bala izany ianareo?

Efa herinandro nialoha izahay no nizarana basy sy bala ary efa niatrana.

Herinandro ianareo no efa niatrana?

Eny.

Rehefa nialazana ianareo hanaparitaka sy hanome lesona ny mpanohitra, nahazo baiko hamono ny mpanao fihetsiketsehana sy ny mpitarika politika ve ianareo?

Tsia, tsy misy baiko hamono ny mpanohitra. Fa tsy maintsy manome lesona. Raha miteny aho hoe “manome lesona”, amin'ny fiteny miaramila dia fantatrao ny dikany!

Azonao azavaina bebe kokoa ve?

Manafay no dikan'izany fa tsy manao izay mahafaty, fa hampisehoana amin'izy ireo fa misy mitondra ny firenena. Izay no nolazaina anay.

Betsaka no nilaza taminay fa nisy ny fiaraha-nanao fanolanana faobe, ny daroka sy ny fanaovana an-keriny ny vehivavy tamin'ny basy. Azonao nofantarina ve ny vondro-tafika nisy ireo miaramila nanao izany?

Ry zalahy mpiambina ny filoha, rehefa somary nihemotra taoriandriana kokoa ny zandary. Tsy tamin'ny basy ihany, fa nisy tamin'ny vatan-kazo. Izay azo noraisina rehetra. Nisy aza tamin'ny alalan'ny daka!

ilaza ianao teo fa tsy afa-mandà hanaparitaka ny mpanohitra. Ahoana ny fihetse-ponao amin'izao fotoana izao [1 Okt]?

Tsy nahita tory aho hatry ny alatsinainy. tsy mety mahita tory aho. Mitamberina amiko hatrany ireo sary mampihoron-koditra, tifitra bala tena izy atohoka eo amin'ny… tsy mampahita tory. Manonofy ratsy aho. tsy mety mahita tory. (sento).

Namono daholo ve?

Izay no baiko andriamatoa : na mamono na vonoina.

Ianao koa, tsy maintsy namono ve ianao?

(fanginana) Sarotra ho ahy nyhamaly izany fanontaniana izany. Efa nilaza taminao aho fa na mamono na vonoina.

Avy any amin'ny ambaratongam-pahefana izany ny baiko?

Tsoriko aminao fa tsy misy ambaratongam-pahefana izany ao amin'ny tafika. Mandray ny baiko avy amin'ny rehetra ianao. Manome baiko avokoa ny rehetra, manome baiko avokoa. Tsy misy ambaratongam-pahefana eo amin'ny tafika Gineana. Manjaka ny korontana. Tahaka ny milisy voalamina. Efa ela izahay no tao amin'ny tafika fa mikorontana e! Raha tsy mamonjy anay ny fianakaviambe iraisam-pirenena dia manhy ny ho amin'ity firenena ity aho.

Lazaina betsaka ny fikorontanana misy eo amin'ny tafika. Azonao lazaina e ny momba izany? Ahoana ny fomba fiasan'ny BATA amin'izao fotoana izao? Nisy fandraisana zazavao e teo aloha teo? Misy milisy ve ao amin'ny BATA?

Eny, manamarina aho fa misy milisy ao anatin'ny BATA. Misy ny olona tonga tao. Misy aza milisy avy any Liberia no tafiditra ao anatin'ny tafika Gineana, ao anatin'ny BATA, tsy manana toe-tsaina miaramila, tsy nofanina ho amin'izany. Tena mpampono olona mihitsy ireo noraisina ireo. Lazaiko fa miaramila aho, miaramila aho fa manahy ny amin'ity firenena ity. Tsy amin'ny fisainana tahaka izao mihitsy no nandraisana ny fahefana. Noraisinay ny fahefana tsy hampivakivaky ny firenena, hanaovana azy ho andrin'ny demokrasia. Saingy tsy izany ankehitriny no mitranga eo amin'ny tafika Gineana. Tena mankaloiloy, manahy mihitsy aho. matahotra na dia izahay miaramila aza. 600 ankehitriny no nampidirna tao amin'ny tafika, misy ny avy any an'ala, misy ny avy any Liberia. Ahiana hatamin'ny valifaty.

Hatramin'ny oviana ianao no miaramila?

Hatramin'ny 2002.

Hatramin'ny nahatafiditra anao tao amin'ny tafika, tao amin'ny BATA, nahita ny fitotongan'ny toe-draharaha ve ianao?

Miharatsy isan'andro isan'nadro ny toe-draharaha.

Mahazo fitaovam-piadiana ve ny zazavao? Nahazo fitaovam-piadiana vaovao ve ianareo? Betsaka ve ny fitaovam-piadiana nozaraina any an-toby?

Mivezivezy any an-toby isan'andro ny fitaovam-piadiana. Mahazo fitaovam-piadiana ireo vao zazavao. Omena azy ny rehetra: grenady, basy, bala. Tsy heverina ny andro nampidirana azy ireo (ao amin'ny tafika). Nozarina fotsiny dia aseho azy ny lalan'ny ady, izay ihany. Misy ny tanora vonona, ary tsoina fa ny hiaro ny fitondrana mijoro ihany no ataony, tsy manana fiofanana ara-miaramila. Mitady y fomba ijanonana eo amin'ny fitondrana ny ekipa misy ankehitriny. Tsy te-hiala teo amin'ny fitondrana izy. Tahaka ny filoha Conté. Ankehitriny vao tena miseho endrika izany sefo izany. Izahay koa dia voahilikilika ao amin'ny tafika. Feno tahotra, tsy afa-miteny. Lazaiko anao ny zavamisy ao amin'ny tafika amin'izao fotoana izao: Baranahiny tanteraka, baranahiny tanteraka, baranahiny tanteraka! Tsy misy mifankafantatra intsony ny ao ami'nny tafika ankehitriny. Tsy misy mahalala hoe iza no komandà ary iza no kaporaly. Nidaroka ny Jeneraly Toto ry zalahy tao amin'ny mpiambina ny filoha. Kaporaly ry zalahy ireo. Tsy misy fitsipi-pifehezana ao amin'ny tafika Gineana. Ao amin'io tafika io, rehefa tsy misy ny “hery vonjy taitra” dia lazaiko anao fa ho fanjakan'i baroa tanteraka i Ginea, ary ho avy amin'ny tobin'i Alpha Yaya (tobin'ny Kapiteny Camara) ihany no iavian'izany. Efa feno avokoa ny fepetra rehetra hisian'ny gidraka, akaiky dia akaiky, ao amin'ny tobin'i Alpha Yaya [ihany]. Tsoriko fa manahy indrindra ny ho amin'ity firenena ity aho.

Copyright : resadresak'i Olivier Rogez, Radio France Internationale

Claire Ulrich

]]> http://mg.globalvoicesonline.org/2009/10/16/3875/feed/ 0