Sarin'i Fat Old Sod tao @ Xanana Republic Gazzete, nahazo alalana.

Notsongaina avy tamin'ny mpampiasa Twitter @BILL_ROMANOS tamin'ny 31 Desambra midera ny nahitan'ny mpikaroka Aostraliana sy Timor Tatsinanana ny lohateny, izany no vokatry ny fikarohana natao vao haingana momba ny fiainana any anaty rano any: Hita tany amin'ny 50 km (30 maily) miala avy amin'ny morontsiraky Timor atsinanana manko ny toerana ahitana trozona sy feso (dauphins), amin'ny karazana trozona maro, betsaka indrindra.

Namelona fanantenana ho an'ny sehatr'asam-pizahantany ho an' i Timor atsinanana, izay firenena mbola tanora sy nanana ny tantarany nanjakan'ny korontana, noho izany io fahitana io. Ary dia mbola nanana ny lanjany lehibe indray ny helodrano stratejikan'i Wetar-Ombai. Na dia malaza ho lalana fandalovan'ny “Sambo mpisitrika nokleary Amerikana sy Aostraliana manavatsava ny nosy maron'i Indonesia“ aza izy, eto kosa dia izy no helodrano mampisaraka an'i Pasifika amin'ny soso-nofontany Eorazia fantatra amin'ny amin'ny maha- “lalana lehibe fifindra-monin'ny biby anaty ranomasina mivezivezy amin'ny oseana pasifika amin'ny oseana indiana“.

Cathal Foster (PT) no manoratra momba izany:

A expedição, que foi o primeiro grande estudo de cetáceos em Timor-Leste, veio confirmar aquilo que os biólogos marinhos apenas suspeitavam: as águas profundas dos estreitos de Wetar e Ombai, ao largo de Timor - que podem ter até três mil metros de profundidade -, são uma importante rota migratória e corredor para a vida marinha, ligando os oceanos Pacífico e Índico.

Nanaitra ny mason'ny mpiserasera maro io fahitana io ka nanomboka nandrohy tamin'ny bolongany na ni-tweets (nampilaza fohy toy ny sms finday) tamin'ny gazety lehibe ry zareo:

• O LENTE ao amin'ny Timor Atsinanana sy ny karazam-piainana an-dranomasina ananany (PT)
• Margarida A avy amin'ny Umalulik in Diam-pikarohana nahiana toeran'ny trozona sy ny feso eto amin'ny planeta , sy Toerana ankafizin'ny trozona sy ny feso hita tany Timor atsinanana (PT)
• Wendy Heller ao amin'ny DivePhotoGuide.com in Timor atsinanana, Tranon'ny Trozona & Feso
• @mostrador ao @ Twitter (ES)
• Ary @greenoptions, @compost3r, @ecosfera, @celebritypaycut, @neandertal ni-tweets momba azy ity (PT, ES ary EN).
  

Ny hamaroan'ny karazam-biby, izay nifidy ny ranon'i Timor atsinanana ho “toerana ankafizina”, dia voalazan'ny mpamaham-bolongana tsindraindray eny ihany. Fat Old Sod, ohatra tamin'ny fanombohan'ny Novambra 2008, dia naka sary ny “Mega Fauna” izay nopihany avy eny ampisidinana ny ranon'i Timor avy any anaty voromby:

Mega Fauna basically means anything bigger than, and including, turtles. (…) We saw at least 6 species of whales, easily over 4000 dolphins, manta rays in formation, BIG hammerhead sharks cruising on the surface and we just stopped counting the turtles once we got to Com and beyond because there were too many.

Sarin'i Fat Old Sod ao @ Xanana Republic Gazzete, nahazo alalana.

Nisy famoahan-kevitra nataon'olona tsy nitonona anarana iray tao amin'ny lahatsoratra mitondra ny lohateny hoe Toerana ankafizin'ny Trozona sy Feso hita tany Timor atsinanana (PT):

Mais um grande ponto para a futura indústria do turismo em Timor.
Bem regulamentado poderá ser mais uma grande fonte de rendimento para o país.

Levi Novey, kosa na dia izany aza dia liana:

It highlights the need for greater protection of biodiverse ocean areas like these from unregulated fishing – a challenge given East Timor’s desire to develop their fishing industry.

Heverina ho sarotra amin'ny fiarovana ny zavamihetsiketsika ny lalànan'ny fanjonoana, noho ny tsy fahafantaran'ny maro ny ankamaroan'izy ireny, ka manome vahana ny fanjonoana tsy ara-dalàna amin'niny fari-dranomasina iny. Nopihan'i Fat Old Sod an-tsary ireo mpanjono mena(n'ny ra) ny tanana :

We also got pictures of some illegal fishing boats from Indonesia which we have handed on to the appropriate authorities with times, name of vessel, location etc.

Edy, Timorey, miresaka ny fahitana dia nametraka hevitra mahaliana amin'ny fepetran'ny fiainana anaty ranomasina:

(…) the marine environment in that area in (sic) certainly more secure, cleaner, and quieter for those mammals to gather even perhaps can be used as their marine habitat to reproduce and expand. Giving the fact that in that maritime area there is less fishing activity in industrial scale and it’s not considered strategically good enough for commercial ship’s and military navals passage hence almost inexistence in that area any noise that can be prejudicial for whales and other species. Therefore it’s a hotspot for those marine animals to live in abundance. Any habitat of other species when given time, space, less disturbances from human greedy commercial and military activities will certainly find its own way to live, survive, reproduce and expand in greater numbers to the benefit of all living things in this planet we call Earth.

Raha iverenana indray ny Whale Of A Time (Trozon'ny Fotoana iray) ,dia nambaran'i Fat Old Sod ny fahasambarany raha niangaviana hisidina tambonin'ny toerana izy, naka sary sady vavolombelon'ny zavatra manokana:

I knew we had great marine life here but I never knew it was so prolific. The two scientists I was with told me that it was an absolutely exceptional survey. And when a scientist starts to use long adjectives you know you've seen something special!!

Sarin'i Fat Old Sod ao @ Xanana Republic Gazzete, nahazo alalana.

Raha te-hiala voly an-tsary ny fiainana ana-dranomasina any Timor Atsinanana ianao dia tsidiho ireto adiresy manaraka ireto:

• Fiainana ambanin'ny ranomasin'i Timor atsinanana
  
• ReefScenes.net - Tontolo mahafinaritry ny fiainana anaty ranon'i Timor atsinanana
• Nudibranchs avy ao Timor atsinanana ao amin'ny Flickr
• Departemantan'ny akora natoraly, Tontolo iainana, Zavakanto sy ny fanatanjahantena, Karazam-piainana an-dranomasina avy ao amin'ny sisintany avaratry Aostralia

Sara Moreira

Raha mbola mitodika any amin'ny tondradrano any Santa Catarina ny fifantohan'ny ankamaroan'ny mponina any Brezila, dia nisy voina nanimba tontolo iainana hafa koa mianjady amin'ny firenena, ity kosa dia eto amin'ny fanjakan'i Rio de Janeiro. Ny 18 Novambra, dia nisy fanafodina pesta endosulfan izay mahafaty niraraka tamin'ny reniranon'i Pirapetinga, ivarinan'ny reniranon'i Paraíba do Sul, ka nahafaty trondro anarivony - mihoatra ny 80 taonina - tany Resende sy ny tanàna manodidina. Niteraka fahatapahan'ny fanomezan-drano ny tanna fito tamin'iny faritra iny izany. Ny tena zavadoza moa dia nitranga indrindra ity voina ity amin'ny fotoana hitomboan'isan'ny biby ahiana ho lany taranaka. Cintia Sibucs [pt] no miteny fa ankoatra ny trondro dia nahita lambondrano maty ihany koa izy, ary hatramin'ny vorona aza :

Pela quantidade de peixes e animais mortos, pode-se dizer que será necessário uns dez anos ou mais para que toda essa vida volte ao que era antes. O produto químico Endosulfan, usado na fabricação de inseticidas, é usado pela empresa que fica em Resende. O acidente gerou ainda mais transtornos pois o serviço de água e esgoto suspendeu a captação de água por uns dias, deixando a população em alerta.
Agora, depois de tanta tristeza de ver milhares de peixes e capivaras mortas, o que resta é recolher o que restou. Desde sábado (22/11) as prefeituras de Volta Redonda e Barra Mansa estão num trabalho ininterrupto de recolhimento dos peixes, que já estava causando forte mau cheiro.

Lambondrano maty, nopihan'ny mpampianatra injenieran'ny tontolo iainana Ricardo Terra, avy amin'ny Bolongan'i do Roberto Morais

Hitan'ny birao mpanaramaso ny tontolo iainana ny poizina raraka taorian'ny fanadihadiana nataony, rehefa notairin'ny fahafatesana trondro maro dia maro tamin'ny reniranon'i Pirapetinga sy Paraiba do Sul ry zareo. Nilaza ny sampan'ny Servatis ao Resende, orinasa miandraikitra ny fanatsarana ny fambolena, fa raraka ny 1 5 00 litatra endosulfan ary nolazainy fa vokatry ny tsy fitandreman'ny mpiasa teo amin'ny fampifanohizana ny  siniben'ny fiarabe [pt] no anton'ny fandrarahana. Tao amin'ny lahatsoratra mitondra ny lohateny hoe “Ambadiky ny fahafatesana, tsy misy atahorana”, no ihantsian'i Vitor Menezes [pt] izay nolazain'ny orinasa tamin'io andron'ny 19 Novambra nisian'ny loza io, izay nilaza avy hatrany ampitson'io fa efa voafehy nytoe-draharaha:

A empresa Servatis, responsável pelo vazamento do pesticida endosulfan no rio Paraíba do Sul, afirmou aqui em seu site que, de acordo com a sua gerência de meio ambiente, a concentração do produto no rio havia caído a zero e não havia “mais risco à fauna”. Os peixes do post abaixo não devem ter recebido o recado.

Trondro maty, nopihan'ny mpampianatra injenieran'ny tontolo iainana Ricardo Terra, avy amin'ny Bolongan'i do Roberto Morais

Araka ny hita taty aoriana moa dia betsaka noho ny 1 500 litatra nolazain'i Servatis no niraraka. Niraraka ny fangaro nandritra ny famindrana azy tamina fiarabe mahazaka 30 000 litatra, fa 12 000 litatra mifangaro amin'ny ranon'orana ihany no voangon'ny fandraofan'ny orinasa ho anaty sinibe. Nanaiky moa ny Servatis taty aoriana fa 8 000 litatra raa kely indrindra ny fanafody niraraka - izay mifanohitra tamin'izay nolazainy tamin'ny herinandro. Mamariparitra ny fiantraikan'ny fandrarahana poizina amin'ny fokonolona an-toerana ny mpahay lalàna sady mpiaro ny tontolo iainana Luiz Felipe Muniz de Souza [pt] :

Várias comunidades pesqueiras afetadas estão impedidas de trabalhar e nem sabem ao certo quando poderão retornar, pois a ação do inseticida, mesmo tão distante do ponto em que foi despejado pelos criminosos, e mesmo estando tão diluído – devido ao volume do próprio Rio Paraíba do Sul e devido ao volume d’água das intensas chuvas regionais –, continua provocando mortandade de peixes em toda a foz do Paraíba do Sul, e nas praias do município de São João da Barra e de São Francisco do Itabapoana. Os criminosos ambientais, que inicialmente se omitiram e mentiram sobre a quantidade do produto arremessado no rio, depois admitiram que foi uma quantidade 10 vezes maior do que a declarada, diante de tantos peixes mortos!

Sary avy amin'ny Bolongan'i do Roberto Morais

Voasazy handoa onitra R$ 33 000 000 (tokony ho US$ 13.3 arivo arivo) ny  Servatis, izay nampakaran'ny orinasa any amin'ny fitsarana ambony [pt], sy sazy fampiatoana 20 andro. Niverina nisokatra indray izy  androany 9 Desambra, teo amin'ny sampan-draharaha rehetra ankoatra ny famokarana endosulfan . BIOTRIBO [pt] maneho ny heviny:

Mais uma vez o poder público zomba de nós! Sem que nada tenha sido feito para minimizar os danos ao Rio Paraíba a empresa “Servatis volta a operar nesta terça-feira” (…) Em menos de um mês, desde o acidente ambiental, a auditoria realizada por empresa privada solicitada pela SEA foi rapidamente concluída, e sem que houvesse tempo hábil para a realização de uma segunda auditoria ou para que se analisasse a fundo o conteúdo do documento - medidas que poderiam dar mais garantias sobre os processos e ajustes da empresa para a segurança da população - a Servatis abre!

Sokatra maty, avy amin'ny Bolongan'i do Roberto Morais

Mahatsapa ny bolongana A TroLhA [pt] fa misy mizana tsindrian'ila ny fampiharana ny lalàna iarovana ny tontolo iainana any Brezila:

O aparato de fiscalização ambiental quando se trata da persecução das medidas de controle e defeso de espécies (alías, necessárias), tem se mostrado eficiente em coibir as infrações cometidas por pescadores e populações que dependem dessa atividade, e que geralmente, ocupam os andares mais baixos da nossa pirâmide social… Por outro lado, quando se trata de estender essa eficiência aos empresários e industriais, que exploram atividades econômicas que trazem sérios riscos ao ecossistema no qual estão inseridos, nossos órgãos ambientais são de uma leniência e ineficácia vergonhosa… Direito a propriedade e a livre iniciativa não podem se sobrepor ao direito a vida…Bom, pelo menos não deveriam…

Rui Camejo [pt] mampahatsiahy antsika fa tsy vao sambany ny Servatis fa tsy sambany no nanapotehany ny tontolo iaianana tahaka izao. Araka ny nolazain'ny mpamaham-bolongana dia efa tompon'andrakitra tamin'ny firarahan'ny famonoana bibikely Dimetutato ihany koa io telo taona lasa izay. Nanome ny akon'izany ao amin'ity lahatsoratra ity ny namana mpamaham-boloongana Norival Duarte [pt] ary nanome ny heviny koa:

E essa denúncia não deve se limitar a essa fronteira, à foz desse afluente: deve ser estendida a toda a bacia hidrográfica desse que é, seguramente, um dos mais importantes rios do Brasil, dada a sua relevância nos aspectos sociais e econômicos de toda a região que ela tão generosamente abraça.

Sary avy amin'ny Bolongan'i do Roberto Morais

Reniranon'i Paraiba do Sul, avy amin'ny fihaonan'ny renirano Paraibuna sy Paraitinga rivers, dia manomboka any Serra da Bocaina, any amin'ny fanjakan'i São Paulo ary mikoriana 1.12 km mankany amin'ny sisin'i Atafona, any avaratry ny fanjakan'i Rio de Janeiro. Mivelatra aminn'y fanjakana telo ny lemaky ny renirano Paraiba do Sul river - São Paulo, Minas Gerais ary Rio de Janeiro - ary heverina ho iray amin'ny lemaka telo avy amin'ny renirano any Brezila, ary mandrakotra velarantany sahabo ho 57,000km².

Voarara any amin'ny firenena maro manerantany, ampiasaina hanaraha-maso (ifehezana ny fitomboan'isa) ireo karazana bibikely maro, vitsika ny endosulfan. Voarara any Eoropa ny fampiasana azy ary miezaka mampahafantatra ny olona hanery ny mpitondra ao amin'ny fireneny tsirairay avy ny Environmental Justice Foundation (fikambanana rariny ho an'ny tontolo iainana) handrara ny fampiasana ity endosulfan ity sy ny lisitry ny akora shimika voasoratra ao amin'ny fifanarahan'i Stockholm.

Sary avy amin'ny Bolongan'i Roberto Morais

Paula Góes

Nirotsaka ihany tamin'ity herinandro ity ny oram-batravatran'ny ririnina taorian'ny fiandrasana azy am-bolana maro lasa izay ka nahatonga an'i Isiraely hisento.

Yaakov Kirschen, mpanoratra sy mpandravaka antsary ao amin'ny The Dry Bones Blog, no nandray penina:

“Nandray fiarakaretsaka aho omaly, feno eritreritra momba ny fampihorohoroana tany Mumbai (Bombay), ny tifitra balafomanga avy any Gaza, ny heloka iraisana tsikombakomba, ny fifidianana ho avy, [ny Praiminisitra Ehud] Olmert, ary ny fitotongan'ny toekarena manerantany aho no nanontany ny mpanamory “Ahoana ny eritreritrao amin'izao toe-draharaha izao?”

Hoy izy “Mbola tsy mety avy ny orana. Efa voalohan'ny volana Desambra izao nefa tsy mbola avy ny orana!”

Azoko avy hatrany nytiany lazaina. Efa leo miresaka amin'ny toe-draharaha ankehitriny izy.”

Porofon'ny filazana fa sarotra vao miova ny toe-draharaha aty Azia Andrefana, efa namoaka izao “Tsy   Tontan'ny Ela” izao i Kirschen 20 taona lasa izay.

[Raha tsy misy ny intifada, ny mpanao politika baombina, ny niharam-boinan'ny horohorontany, Koor sy ny fiakaran'ny tahan'ny tsy fananan'asa, dia inona moa izany no resahintsika? Ny tsy fahampian'ny orana… resa-kabary ilay teo ka]

Tao amin'ny lahatsoratra mitondra ny lohateny hoe “Anjara Mifaningotra,” no nanoratan'i Lirun ao amin'ny  East Med Sea Peace hoe:

“Maina ankehitriny ny andro eto Isiraely sy Palestina.. Efa nandalo ririnina roa maina dia maina isika ary managasanga eto amin'ny faritra koa ny fahamainana fahatelo.. mianjady amin'ny rehetra izany.. tratran'ny tsy fahampiana avokoa ny olon-drehetra.”

Nahamarika i Lirun fa nahatonga ny olona hivondrom-bavaka hiavian'ny orana ny tsy fisian'ny orana, ary dia nasongadiny tamin'ny lahatsary iray izany fihaonana izany.

Etsy andanin'izany, Nicky Blackburn ao amin'ny Israelity no mampahatsiahy ny fihodinana am-bisikileta ny farihin'i Kinneret (na Ranomasin'i Galilia) ka nahatonga azy hahatsikaritra fa ambany loatra mampanahy ny haavon'ny rano. Ny Kinneret manko no rano fisotron'Isiraely lehibe indrindra. Hoy Blackburn :

“Fa lasa aiza ny rano? Ary tsy mahita mariky ny fihavian'ny ririnina manorana mihitsy isika. Fa  mitovy amin'ny any amin'ny tanihay (dezera) aza ny toetr'andro eto Isiraely amin'izao fotoana izao… Ka izany no mahatonga an'i Rabbi Shlomo Didi avy any amin'ny lemaky Jordana, Ian Clark - pretran'ny fiangonana Ekôsey, ary Muhammad Dahamshe, Imam avy ao Kfar Kana, nivory mba hampahalefaka ny toe-draharaha tamin'ny alalan'ny vavaka miara-dalana.”

Nanatsonga ny tenin'i Shimon Kipnis, talen'ny trano fandraisam-bahiny iray ao an-toerana , nilaza izao i Blackburn :

“Hitantsika fa efa mahatratra ny fetran'ny tsipika mainty (henjana noho ny tsipika mena ve?)  ny haavon'ny rano. Ny tanjon'ity hetsika ity dia ny hampiray ny fivavahana rehetra ary ny hanao vavaka iraisana amin'ny Nahary Izao Tontolo Izao, hitahy antsika hisian'ny fotoanan'ny orana.”

“Nisy… orana ihany!” hoy ny hiakan'i Israeli Mom omaly.

“Tamin'ity maraina ity, tena finaritra ny tena mahita ny rahona matroka tanteraka nameno ny lanitra. Tsy dia mamirifiry loatra, fa mangatsika mahafinaritra, ary toa miemboky ny fofon'orana madinika avokoa ny rehetra. Erika ihany ilay izy, ary dia nampiditra kiraro aho hihazakazaka hitsinjaky ny hafalian'ny loko sy ny voninkazo mandritra ny atsasak'adiny, eny fa na dia ny tany mena ambadiky ny arabe aza. Mahafinaritra.”

Tsy misy zavatra mampiray sy mampahatsiahy antsika ny mahaolombelona antsika ankoatra ny Reny Natiora. Mahatsiaro feno fankalazana isika noho ny fitahian'ny fisian'ny orana amin'izao tany maina izao.

Maya Norton

Suddenly, you notice lots of people making a circle. You think there must be an accident. You come nearer to se what’s going on. In the middle of the circle, there is a man almost nude (he is wearing only a little pair of shorts). He marks out lots of lines or drawings on the ground. He tells something about life, the future or the meaning of dreams.