hunger

Taona vitsivitsy lasa izay no nandrombahan'ny sarimihetsika fohy iray ny lokan'ny fitiavan'ny mpijery nandritra ny Fetin'ny Film Iraisam-pirenena faha-56 ao Berlin, ary mbola miely manerana ny aterineto izy io amin'izao fotoana izao, entina hanairana amin'ny resaka fahantrana sy hanoanana. Chicken A la Carte notoontosain'i Ferdinand Dimadura no iray amin'ireo lahatsary mitondra anao hiresaka ny momba ny hanoanana omaly, ankehitriny ary amin'ny fotoana ho avy.

Ity lahatsary manaraka ity dia efa vonona ao amin'ny Culture Unplugged vohikla iray mampiroborobo ny lahatsarim-panadihadiana, fohy na sarimihetsika finday, ary manome loka amin'ny alalan'ny vola ireo izay tena malaza. Eo ho eo amin'ny 6 minitra eo ny faharetan'i Chicken A la Carte ary ny fisongadinan'ny an-tsary ao aminy no mahatonga azy mahahoatra ny fisakanan'ny tsy fifankahazoan-teny:

Maro tamintsika fahakely no nandre ny renintsika hanapitra ny sakafo eo ambiliantsika, sy hoe misy ny ankizy kepaky ny hanoanana any amin'ny faritra hafa eto ambonin'ny tany any: ny marina dia mety hoeo amin'ny manodidina antsika eo dia efa misy ankizy kere.

Ity lahatsary manaraka ity kosa indray izay notontosain'i CarolinaMed dia mampahatsiahy antsika ny tsy rariny amin'ny fanariana sakafo na fandanilaniana azy amin'ny tsy antony ary mametraka isa raha jerena ny lanin'ny firenena voalohany manerantany, sy ny isan'ny olona mety hahazo tombontsoa tamin'ny sakafo nariana.

Ary avy any Singapore, azahahasupernova no manontany: Inona no fialantsininao amin'ny fandanilaniam-poana ny sakafo, ary omeo ny antony mety hanimbàny ny tontolo iainana.

Tsy zava-baovao ny hanoanana any Philippines: Misy ny angano mifototra amin'ny fitadiavan-tsakafo hihinanana hialana amin'ny hanoanana: Tahaka izany ity lahatsary ahetsika fohy natao tamin'ny lokorano manaraka ity. Mitantara kely ny momba azy ity ny mpanetsika tokomokolika:

Ny tantaran'i Bontoc dia miresaka hazo iray mijoro eo ekani'ny ony Danum akaiky an'i Sagada. Ity dia angano mikasika vehivavy iray antsoina hoe Maeng, ary ny tena masaka ao an-dohany dia ny hamonjena ny fianakaviany hiala amin'ny hanoanana.

Tantara namboarina avy amin'ny angano Philippine nangonin'i Damiana Eugenio izy io. Ao amin'ny boky dia tsy manana anarana ny olona resahina ao fa ny anaran'ny tanàna niaviany dia hoe Maeng.

Ny sary hajia dia Give us This… by Mr. Kris

Juliana Rincón Parra

Hopitalim-biby any Fez, Maraoka, izay nitsàngana tamin'ny 1920 ny American Fondouk novatsian'ny Sosaity any Massachusetts ho  fisorohana ny herisetra atao amin'ny Biby [Massachusetts Society for the Prevention of Cruelty to Animals](MSPCA). Ilay hopitaly, izay mikarakàra ny biby lehibe sy kely, dia ahitàna voalohany indrindra mpitsabo biby sy mpiandraikitra Maraokana, na izany aza, vao haingana izy no tafàkatra teo amin'ny tontolon'ny fitoraham-blaogy noho ny ezaka fitoraham-blaogy nataona mpitsabo biby vahiny, Dr. Dan Biros avy any Boston. Dr. Biros, izay mpitsabo manokana momba ny mason'ny biby, dia nandràkitra an-tsoratra ny asany tao amin'ny Fondouk tao amina blaogy ofisialy.  Tsy ela akory izay dia namaofivaofy tao amina lahatsoratra iray ny olana misy eo amin'ny biby any Maraoka izy:

Tsy dia mazava amiko loatra hoe hatraiza ny fahaizan'ireo Marokana manana biby fiompy  mikarakàra tsara ireo bibiny. Manerana ny tany ny fifandraisan'ny biby sy ny olombelona, nefa misy fahasamihafàna ara-kolotsaina raha ny momba ny fikarakaràn'ny tsirairay ny biby fiompiny. Hita n'aiza n'aiza ny herisetra atao amin'ny biby ary izany no antony nanangànana ny American Fondouk efa ho maherin'ny 80 taona lasa izay. Resy làhatra aho fa tsy mitsahatra ny manampy ny vahoaka eo an-toerana ny mpiasan'ny Fondouk mba hahafantàrany ny tokony hatao hikarakaràna ny biby amin'ny fotoana rehetra. Tsy asa mora izany. Miasa manome ohatra ry zareo. Mahavelom-bolo ny mahita izany isaky ny maha-eto ahy.

Tamin'ny alina farany nijanonan'i Dr. Biros tany Maraoka dia nanoratra izy:

Amiko, ny paradisa dia tsy ny mahatanteraka ny faniriana sy manàla ny zava-dratsy rehetra ho anà olona iray; fa ny fanomezana sy ny fandraisana, ny fifanakalozana fanomezana na bitika izany na goavana. Ny paradisa dia ny fanamarinantsika fa mpandray anjara mavitrika isika, amin'ny fara-herintsika, eto amin'ity tany toa adaladala ity ary milona tanteraka ao anatin'izany amin'ny làlana rehetra diavina. Na ahoana na ahoana no famaritan'ny olona ny paradisa, tsapako fa ny ampahany amin'izany famaritana izany dia faniriana ny haharetan'io paradisa io.

Farany, manoratra momba ny zava-niainany nandritra ny alina farany nijanonany tany Fez ny Dr. Biros:

Nasaina fianakaviana ‘berber' iray hisakafo hariva sy hiaraka amin-dry zareo izaho sy Alicia androany hariva. Rangahy mpivarotra karipetra, vahiny tanteraka aminay  vao nifankahita taminay ny omalin'iny tany Medina, no nanàsa anay hihinana akoho nokarakaraina miaraka amin'ny couscous [chicken couscous], hisotro  dite ary hiresadresaka. Teo ny vadiny sy ny zanany vavy roa ary nasian'ilay zokiny indrindra sarina ‘henna' ny sandry sy ny tànan'i Alicia. Ny Henna dia sarisary fanaingoana fanao any India sy Arabia efa an-taonjato maro. Niresadresaka momba ny fianakaviana sy ny asa izahay, ary niara-sakafo tanaty vilia baolina lehibe tokana tahàka ny efa fomba fanao tany Maraoka, hatrizay, samy nampiasa ny sotrony avy izahay.

Tsotsotra ilay efitrano nefa nisy izay ilaina rehetra, lakozia, efi-trano fandraisam-bahiny ary efi-trano fandriana. Ahafàhana mahita tsara an'i Medina koa ny ‘terrasse'-ny, ka rehefa eny ianao dia toy ireny tantely kely anaty tohotra [avy amin'ny mpandika: ny tohotra dia tranon-tantely] lehibe ireny.  Satria izahay nijery ny ivelan'ilay tanàna dia nahatsapa  tokoa fa tena tongasoa izahay ety ary tsapanay koa fa tena lavitra ny tranonay izahay. Im-piry ny zavatra toy izao no hiseho any Boston? Mampidonàka ny takariva manontolo aty, sady mahafanina no mitondra fahatoniana ihany koa. Izany ka paradisa.

Mandra-panoratra indray,
M’a ssalama (fandriampahalemana ary veloma)

Dr. Biros

Hosodoko tao amin'ny American Fondouk

Ny mpitoraka ao ambadiky ny Près du Puits koa dia tsy ela akory izay no nanoratra momba ny Fondouk, izay nitondràny ireo sàkany hatao vaksiny. Miteny izy:

Misy toerana mahafinaritra, majika mihitsy aza, any Fez. Ny American Fondouk io, hopitalim-biby natsàngan'i Sidney Haines Coleman, izay mikarakàra ara-pahasalamana ireo biby miasa any Maraoka. Efa ho 100 taona lasa izay, ny Fondouk - izay midika hoe ‘hotely' amin'ny teny Arabo - dia mbola mikarakàra maimaim-poana biby an'arivony isan-taona. Maro amin'ireo biby miasa - soavaly vavy sy boriky -, nefa koa ny sàka sy ny alika (na dia mieritreritra aza aho fa tsy mbola nikarakàra betsaka tamin'ireo ry zareo nandritra ny taona 1920).

Nizara sary maro momba ny Fondouk sy ireo tsaboiny koa izy:

Biby tsaboina ao amin'ny American Fondouk

Nandravarava ny faritra atsimon'ny vinany (Delta) Irrawaddy ny rivodoza nahafaty olona iray tamin'ny volana mey 2008 ka mihoatra ny 2 000 000 ny tra-boina tamin'izany. Notombanana fa 138 000 ny isan'ny maty ary 200 000 no tsy hita popoka tamin'iny fandalovan'ity rivodoza ity. Herintaona taty aorian'ny voina navelan'ny rivodoza Nargis, dia mbola mijaly ireo sisa niangana ary tsy mandeha ilalana ihany koa ny ezaka fanorenana indray. Mbola ilaina ny fandraisana anjaran'(ny malala-tanana) hamonjena ireo sisa-patin'ny rivodoza.

Maro amin'ireo tra-boina ireo no tratran'ny fahakiviana lalina saingy ny 11% ihany no mahazo fikarakarana ara-pahasalamana. Mihoatra ny 40%n'ny tsy manan-kialofana no ankizy; ary maro amin'izy ireo no mora andairan'ny tazo sy ny fahasarota-pisefoana (pneumonia).

Misy ny velovelom-poana amin'ny alalan'ny fihazana voalavo sy biby hafa any an-tsaha. Nisy koa nitatitra fa niakatra ny tahan'ny fivarota-tena eny amin'ny vinany noho ny fiharatsian'ny toe-karena.

Mihoatra ny atsasa-manilan'ny sisa niangana no mbola miankina amin'ny fanampiana ataon'ny malala-tanana. Lasa olana lehibe ho an'ny mponina manodidina ny vinany ny fitrosana:

According to the United Nations World Food Program, 51 percent of households reported that they are still relying on food aid from humanitarian agencies, while only 25 percent said they could feed themselves…About 83 percent of households said they have been in debt through the purchase of rice.

Voalazan'ny tatitra ihany koa fa nandritra ny fahatsiarovana ny herintaonan'ny rivodoza Nargis, dia tratran'ny sivana ampiharin'ny Sampam-panjakana manaramaso ny haino aman-jery ny lahatsoratra miresaka ny zavamisy marina any amin'ny toerana tratran'ny rivodoza.

Mitaky ny mangarahara amin'ny fitondrana momba ny fanampiana ataony any amin'ny faritry ny vinany Vondron'ny Naman'i Burma. Mitaky ihany koa izy ireo ny hanafahana ny gadra politika izay nofonjaina satria nikarakara asam-pamonjena voina tamin'ny herintaona:

We want to demand the Burmese government to open more for relief and recovery in the effected area with transparency and respect to human rights.

We demand for releasing 21 prisoners that have been arrested due to relief work

Na dia eo aza ny ezaka fiaraha-miasa ataon'ny vondrona iraisam-pirenena hanampiana an'i Myanmar, dia tsy mifanaraka amin'ny ilaina ny fanampiana vita. Notombanan'ny Firenena mikambana fa mihoatra ny US$691 000 000 no ilaina hamitana ny famonjena voina.

Nomarihan'ny mpandinika fa kely dia kely ny fanampiana natokana ho an'i Myanmar raha oharina tamin'ny nataon'ny firenena maro nandritra ny voina navelan'ny Tsunami tamin'ny 2004. US$300 000 000 no noraisin'i Myanmar, nany 2.5%n'ny lany nandritra ny tsunami tamin'ny 2004.

Mitaraina noho ny fahasarotana mahazo azy ireo ny mpiasan'ny fanampiana rehefa mitatitra ny fanampiana any Myanmar:

Difficulties encountered by aid workers: logistical; the difficulties and dangers of reaching villages only by small boats, navigating the tides and the weather of the Delta. Note visa restrictions, travel restrictions, and the government stealing supplies….

Edward Hew avy ao amin'ny Sampan'asam-pamonjena MERCY Malaysia no manoratra ny momba ny tetikasam-pananganana any Myanmar amin'izao fotoana izao

A year later, we have seen many projects up and running, many still in progress. But there are those who still suffer in silence. There is so much to be done. Many had use the Tsunami as a lesson to implement the intervention here.

A year has passed and most projects are yet to focus on sustainability but are still on emergency intervention. I have seen many shelter projects that may not survive the next thunderstorm. For example, latrines built with tarpaulin sheets instead of local materials like bamboo, a sturdier choice which is easy to maintain.

Raha te-hahita ny vaovao farany momba ny androm-pahatsiarovana ny rivodoza Nargis ianao dia tsidiho ireto vohikala manana pejy manokana ny toe-draharaha teny amin'ny vinany (Delta): The Irrawaddy, Mizzima, ary ny A Diary of the Cyclone Nargis.

Fantaro ny tantaran'i Daw San Yee izay niangana tamin'iny rivodoza iny amin'nyalalan'ny fijerenao ity lahatsaryYouTube ity:

Mong Palatino

Taorian'ny famindram-pahefana natao ny 17 martsa taty Madagasikara dia nihamafy hatrany ny korontana tao amin'ity nosy ity. 15 000 no isan'ny olona tsy nanaiky iny fanonganam-panjakana iny no nanamarika efa ho enina andro izao ary notifirin'ny miaramila tamin'ny baomba mandatsa-dranomaso efa ho 3 andro tsy an-kiato izao. Ny 28 martsa dia mpanao fihetsiketsehana tsy nanaiky ny fanonganana no voatifitry ny mpitandro ny filaminana ka naratra, 34 no isany ary vitsivitsy tsy tena fantatra isa no manampy azy ireo.

Stephen Ellis, mpiara-manoratra amin'i Solofo Randrianja ao amin'ny Madagascar: A short Story (Madagasikara: Tantara fohy), sady mpampianatra ao amin'ny anjerimanontolo tsy miankina iray any Amsterdam, no manazava ny anton'ny korontana aty Madagisakara:

Ny antony nahatonga ny tsy filaminana dia vokatry ny fahantrana be loatra etsy an-daniny (70% ny mponina no mahantra) sy ny fiterahana be loatra etsy an-kilany. Io nosy io mantsy no anisan'ny manana taham-pahaterahana be indrindra manerana ny tany (nitombo be ny isan'ny mponina: 3 tapitrisa ny taona 1900, 6 tapitrisa ny 1960 ary 20 tapitrisa izy ankehitriny). Ny fitomboan'isan'ny tanora isan-taona mitady asa no namorona rivotra iainana tsy tena madio loatra tao Antananarivo… Voafidy fanindroany indray Ravalomanana ny taona 2006. Kanefa na dia filoham-pirenena aza izy dia mbola nanohy nitady harena sy tombontsoa manokana ho azy ihany ary naneho tamin'ny fitantananay ny maha mpanao afera azy, ary tsy mahagaga raha nitarika ny fianjerany izany. Nanao fahotana mahafaty koa izy tamin'ny nifanarahany tamin'ny Koreana Tatsimo izay nitady hanao fitadiavam-bola amin'ny tany hambolena sakafo haondrana. Nitarika fahatahorana teo amin'ny olona izany, olona izay fantatra fa mifikitra mafy amin'ny tanin'ny razany.

Manazava ny fifandraisana nisy teo amin'ny fampanofana tany ny Daewoo, orinasa Koreana Tatsimo, sy ny korontana misy ankehitriny i Ethan Zuckerman:

Vao tsy ela akory izay dia nanao sonia fifanarahana fampanofana tany mandritra ny fotoana tsy voafetra, tany mirefy 3.2 tapitrisa metatra tora-droa ny Koreana ary hofana $12 ny metatra tora-droa amin'izany tany izany… Noeritreretin'ny Koreana hambolena katsaka haondrana any aminy ny ankamaroan'io tany io ary ny ambiny kosa hanaovana menaka palma haondrana amin'ny tsenan'ny bio-fuel (enerjia avy amin'ny zava-maniry). Fanomezana hafahafa izy ity satria mantsy i Madagasikara dia firenena mbola tsy mahavita tena ara-tsakafo, ary ambonin'izany rehetra izany dia fantatra fa tantsaha ny ankamaroan'ny mponina… Manoloana ny lafiny ekolojika ao amin'ny Nosy dia tahaka ny hoe ny tany tsy voakitika dia harena ho an'ny firenena mansritra ny fotoana ela.

Ny 17 martsa dia namindra ny fahefana tamin'ny miaramila ny filoha Ravalomanana ary ity fitondrana miaramila ity no hikarakara ny fitsapankevi-bahoaka. Tsy nanaiky izany fandaminana izany anefa ny mpanohitra ka nanome ny fahefana ho an'ny mpitarika azy ireo Rajoelina.

Manoloana ity famindrana fahefana ity dia manambara ny governemanta fa tsy fanonganam-panjakana mihitsy no nataony, izay tsy hiombonan'ny fikambanam-be iraisam-pirenena hevitra aminy. Nanambara tao ami'ny gazety Midi Madagasikara ny masoivohon'i Etazonia miasa eto Madagasikara fa vavomombelona nanatri-maso ny fampiasana hery nataon'ny miaramila sy ny fandrahonana natao izy nandritra ny fanonganam-panjakana:

J'ai pu voir de mes propres yeux jusqu'à quel point on a eu recours à la force dans ce coup d'Etat. Moi-même, j'ai été menacé verbalement et avec des fusils. Ce n'est pas normal que les militaires d'un gouvernement menacent les diplomates accrédités dans le pays.

Hitan'ny masoko hoe hatraiza ny fampiasana hery nataon'ny miaramila nandritra iny fanonganam-panjakana iny. Ary na dia izaho aza dia niharan'ny fandrahonana am-bava sy nambanana basy. Tsy azo ekena hoe miaramila an'ny governemanta iray no mandrahona ny masoivoho miasa eo amin'ny firenena.

Indro ny sary maneho ny zavatra notantarain'ny masoivohon'i Etazonia teo:

Andro vitsivitsy taty aoriana dia firenena maro no nampiato ny fanampiany an'i Madagasikara.

Tonga dia nisy fiantraikany teo amin'ny mpandraharaha malagasy ity fanapahan-kevitra hampijanona ny famatsiam-bola ity. Nanoratra tao amin'ny Facebook i Andriatefihasina Hary ary nomeny lohateny hoe: “Inona no hatahoranao manoloana ny fampihatoana ny fanampiana iraisam-pirenena?” (fr):

A titre personnel, je trouve problématique la suspension des aides extérieures. A titre d'exemple, nous faisons un chantier financé par la banque mondiale. Si leur retrait se confirme, nous serons obligé de licencier tout le monde

Ho ahy manokana dia olana goavana ny fampihatoana ny fanampiana avy any ivelany. Ohatra fotsiny izao ny hoe manana asa vatsian'ny banque mondiale vola izahay. Ary raha mitombina ny hoe handeha ry zareo dia voatery tsy maintsy horoahina ny mpiasa rehetra.

Ohatra iray amin'ireo marobe iny an'i Hary iny. Manazava ao amin'ny BBC i Eric Koller mpitantana toeram-pisakafoanana sy fandraisam-bahiny:

80% ny trano fandraisam-bahiny no mikatona  ary mitondra ny mafy amin'izany ny any amin'ny faritany. Revkin, mpitoraka bilaogy ao amin'ny New York Times Dot Earth no manazava fa ny valan-javaboahary ao Marijejy, malaza amin'ny biby tsy fahita firy sady arovana, no rakotry ny trosa ankehitriny ary matahotra mafy ny mpitantana azy.

Ny 28 martsa no kihon-dalana vaovao lalovan'ny krizy eto Madagasikara.

Indro ny sary mampiseho ny fihetsiketsehana manohitra ny fanonganam-panjakana ary mampiseho ireo miaramila manaparitaka azy ireo amin'ny tifitra sady mampiasa baomba mandatsa-dranomaso(fr):

Ilay mpanao fihetsiketsehana antsoina hoe Razily, milanja ny sainam-pirenena Malagasy, no nomarihan'ireo mpitoraka bilaogy manokana. Nalaina sary izy raha iny izy irery iny nanantona ireo miaramila, bala maro no nipoaka manodidina azy, mandrapanosiky ny miaramila azy tao anaty fiarabe. Naseho tao amin'ny New York Post koa ity sarin-dRazily ity:

Razily manoloana ireo pôlisy ny 28 martsa (via topmada.com)

Maro tamin'ireo mpanoratra twitter no nilaza fa be herim-po Razily.

Hoy Hery(fr):

Un manifestant courageux arreté par les militaires à #madagascar

Mpanao fihetsiketsehana be herim-po nosamborin'ny miaramila

Nanoratra i TJ ary nilaza fa ny sary mihetsika no mahazatra rehefa tahaka itony:

Sary mihetsika avy any Madagasikara: lehilahy anakiray milanja sainam-pirenena Malagasy nosamborin'ny miaramila, mampahatsiahy ny zava-nisy tany amin'ny kianja Tiananmen.

Manampy izany i Aliosty:

Ity “Tiananmen” taty Madagasikara ity dia manamarika ny fanjakana vaovaon'i TGV. “

Manoloana ny zava-niseho nandritra ny 2 andro lasa izay dia tsapa fa mihamalefaka ny fifandirana aty Madagasikara. Milaza ny The economists fa miorina sady marefo ny governemanta vaovao.

Hamaranana azy, raha hitodihantsika kely ny niatombohan'ny krizy dia milaza i Alex Evan ao amin'ny bilaoginy Global Dashboard fa mody tsy mahalala ny tantara ny Koreana Tatsimo: mampiseho sary sangisangy zary tenany ny gazety lehibe iray any an-toerana, ny Chosun Ilbo, sary maneho endrika mainty iray voadaroka amin'ny hazo tampoka manenjika Koreana miasa tany.

Lova Rakotomalala

Na dia eo aza ny fanambaràna ny  fampitsaharana samirery ny tifitra nataon'i Israely  sy ny Hamas dia mitohy ihany ny fanafihan'ny miaramila Israelianina any Gaza raha mandritra izany ny sampana Palestiniana kosa  dia manohy mitoraka ‘rôkety' any Israely.  Ato amin'ity lahatsoratra ity no andrenesantsika ny vaovao farany avy amin'ireo blaogy any Gaza.

Prof. Said Abdelwahed, mpampianatra teny Anglisy ao amin'ny Anjerimanontolon'i Al-Azhar University, dia manoratra ao amin'ny Moments of Gaza (18 Febroary) hoe:

Omaly hariva, nisy angidim-by mpiady [helicopter] iray nanidina teo ambony lohanay tao amin'ny faritr'i Tel al-Hawa; nandatsaka “missile” iray tany ho any taty amin'ny faritra misy anay izy! Nisy F-16 koa nikendry toerana roa tany Khan Younis sy Rafah. Omaly alina, efa tokony teo amin'ny misasakalina teo, nanatanteraka fanafihana telo tany avaratr'i Gaza ireo F-16! Maro amin'ny toerana nokendreny amin'izao fotoana izao no efa potika nandritra ny ady, noho izany dia manafika  toerana efa simba izy ireo! Ny zava-misy dia tsy dia voaresaka loatra ireo fanafihana ireo! Tsy nisy resaka momba an'io tany anaty fampahalalam-baovao; toy ny hoe lasa fanazaran-tena tsotra amin'ny fiainana andavan'andro ilay izy!

Ilay mpanoratra Amerikana Elliott Woods, izay nahazo vatsy avy amin'ny Foibe Pullitzer ary any  Gaza, dia nanoritsoritra ny zava-misy ao amina lahatsoratra tamin'ny 9 Febroary:

Rehefa taty efa ho iray volana aho izao – indrindra nandritra ilay hoe fampitsaharana poa-basy – dia tsapako any anatin’ny taolako ny fandrahonana tsy miato. Disadisa mitoetra tsy miala, tahaka ny aretina an-doha na ny “makafoka” izay tsy mahatazona anao ao am-pandriana, fa mahatonga anao ho tonga saina fa misy zavatra tsy manjary. Ho tahaka ny ahoana ny fiainana ao anatin’izany karazana tsy fananana antoka izany, izany tahotra mahafaty izany, mandritra ny taona maro?

I Sharyn Lock, mafana fo iray dia nanoratra (16 Febroary) tao amin'ny Tales to Tell:

Nisy mpampianatra avy any Afrika Atsimo iray izay namaky ity blaogy ity nanontany omaly: “Naheno aho fa isan'andro dia mbola vonoina ihany ny olona any Gaza, marina ve izany?”

Eny. Saika isan'andro dia miampy ny faharatrana, ary matetika aza fahafatesana mihitsy. Ary tahaka ny mahazatra, matetika dia sivily avokoa izy ireny.

Nanome ohatra fanafihana vitsivitsy  izay efa nitranga i Sharyn, ary miteny:

Ny sakana noho ny teny tsy mifankahazo sy ny fotoana dia midika fa tsy afaka mampahafantatra anao foana ny antsipirihany momba ny ratra sy ny fahafatesana mitranga aty izay vokatry ny fanafihana Israeliana tsy miato aho. Matetika, mety haheno fipoahana isika, ary andro iray na roa izay vao fantatra mazava hoe inona iny ary iza no voakitik'izany. Amin'ity herinandro ity dia anjarako ny manao fiandrasan-draharaha miaraka amin'ireo fiara mpamonjy voina ka dia ho mora amiko ny hahatsapa ny zava-mitranga sy hijoro ho vavolombelona. Nefa indrisy, na maheno momba azy ireo avy amiko ianao na tsia dia tsy maintsy ataonao an-tsaina fa mitohy ny ratra sy ny vono, satria any Gaza, izay no atao hoe Fananiham-bohitra Israeliana.

Miblaogy ao amin'ny In Gaza ilay mafana fo Kanadiana Eva Bartlett, ary tao anatina lahatsoratra tamin'ny 17 Febroary izy dia nanoratra momba ny fijalian'ny tantsaha any amin'ny sisintanin'i Gaza amin'ny ilany atsinanana:

Mipetraka any Khan Younis i Abu Alaa ary manana tany ao amin'ilay faritra vonjimaika vao avy nalehibeazina, amin'ilay sombin-tany manamorona ny Tsipika Maitso izay, avy any avaratra ka hatrany atsimo, manasaraka an'i tany Palestiniana efa ho  1 km ankehitriny. Fahiny ‘mbola 300m ‘monja' ilay faritra vonjimaika, dia efa  tany 300m be izao izay no nobodoin'ny hery mpanani-bohitry ny miaramila Israeliana. Ankehitriny rehefa 1 km izy ity, moa ve ny olona izay nopetehina tamin'izay fomba rehetra mety ho takatry ny saina ny asa fivelomany (nahakenda an'i Gaza taorian'ny nahavoafidy ny Hamas) dia tokony hametraka ny fitaovam-pamboleny, hamela ny fahatokisan-tena, ary hilahatra fanampiana izay efa tsy mbola azo akory? Toy ny olona rehetra mbola manana fahaiza-manao, tsy te-hiankina amin'izay fanampiana ny Palestiniana; maniry mafy ny ny hizaka tena ary ny handray anjara  amin'ny toe-karena fa tsy hiandrandra lava (na tsy handray, tahaka ny andro farany teo) fanampiana avy amin'ny UN sy ireo mpanao asa soa hafa.  Ny fifehezana tsy an-kiato ataon' i Israely amin'i Gaza sy ny manodidina azy dia midika fa ireo tantsaha izay afaka mamokatra legioma, voankazo na voninkazo dia tsy afaka manondrana izany. Ny fitsaharana kely ho an'ny andron'ny mpifankatia, nahafahana nanondrana voninkazo 25 000 isa, dia izao fotsiny: bitika sy mandrangitra. Tato anatin'ny telo taona farany teo,  efa azo lazaina ho tsy nisy ny  fanondranana voninkazo sy frezy. […] Noho izany ireo tantsaha ao anatiny, izay miezaka ny hamelon-tena,  ary koa hamatsy legioma ampiasaina manodidina an'i Gaza, dia manohy ny tolony tsy misy herisetra ho an'ny fivelomana, amin'ny fiasana ny taniny sy famokarana ny tongolony, persily, radis, épinard, tsaramaso… ao anatin'ny poa-basy.

Tao anatina lahatsoratra tany aloha (19 Febroary), i Eva dia mitantara ny naha-voatifitra teo amin'ny tongony tantsaha marenina iray, tantsaha fahaefatra voatifitra tao anatin'ny telo herinandro. Manome rohy mankany amin'ny horonan-tsary momba ny zava-nitranga i Sharyn Lock ato.

Manohy ihany i Eva:

Manomboka ilaozan'ny olona  ireny tany lonaka manamorona ny sisin'ny faritr'i Gaza ireny, satria ny tantsaha, izay maro no efa niasa ny tany teny nandritra ny taona maro, dia matahotra ny miaina sy miasa amin'ny taniny ankehitriny. Ny sisin'ny faritr'i Gaza, izay 40km fotsiny ny halavany ary 10km ny sakany, dia miha-mihena hatrany manoloana ny fibodoana Israeliana, amin'ny fametrahana sy fanitàrana ny faritra vonjimaika tsy ankiera  ary noho ny fitifirana sivily sy tantsaha miezaka ny mivelona sy miaina eo amin'ny taniny. […] Noho ny fahanginany,ny fianakaviambe iraisam-pirenena dia toy ny mitodi-damosina sy mankasitraka ny fanaovana fahirano an'i Gaza amin'ny fandraràna ny Palestiniana tsy hahita fomba rehetra iainana sy fivelomana azo eritreretina, mangina ny mpitarika iraisam-pirenena manoloana ny fanararotam-pahefana atao amin'ny tantsaha sy ny mpanjono, ny tena mahantra sy ny tena mahery fo, izay miatrika ny tifitra Israeliana ary miafara toa an-dry Mohammed, Anwar, na i Rafiq, 23 taona, izay voakendry tany amin'ny 2 miles ny sisitanin'i Gaza tamin'izy tao anaty lakana fanjonoana. Nofafazan'ny miaramila Israeliana bala ilay lakana, bala mipoaka ‘dum-dum' izay nahavoa an'i Rafiq teo amin'ny lamosiny ary nipoaka ho potiny kely be dia be nitsatoka tany amin'ny avokavony ary mbola mijanona eo akaikin'ny tsokan-damosiny, tsy azo tsoahana. Tsy toe-javatra maningana sy fifandrifian-javatra izany. Ampahany amin'ny politika fangejana  ny endrika fizakan-tena  rehetra izay ezahan'ny Palestiniana idirana izy ireny, ary ny fanohizana ny ezaka fanapotehana ny fanirian'ny Palestiniana, ezaka izay niteraka fahirano mahery vaika nandritry ny taona maro, sy ady nandatsahan-drà naharitra 23 andro nahafatesana Palestiniana efa ho 1370 teo, ary ny fikendrena tsy an-kiato ny sivily any amin'ny faritr'i Gaza.

Mafana fo izay tsy mitonona anarana mitoraka blaogy ao amin'ny  Writing from Gaza no mitantara  (16 Febroary) momba an'i  Ali Abdul Salam Al Sa’ay 19 taona izay poaka [voa]  ny masony havanana, ny tanany havia ary rantsan-tànana telo tamin'ny tanany havanana noho ny tifitra missile nahazo ny sisintanin'i Gaza avy amina sambo mpiady israeliana tamin'ny 10 Janoary (talohan'ny fampitsaharana ny poa-basy). Ali dia avy ao amin'ny  tobin'i Al Shati’ [Morontsiraka]:

Voakendry manokana ny tobin'i Al Shati’ nandritra ny adin'Israely tany Gaza. Naharitra 24ora/24 ny fanapotehana ny toby, hoy ny fanazavan'i  Abdul Salam, rain'i Ali.  Nafindra toerana daholo izay tamin'ireo trano manoloana ny ranomasina rehetra. Mitifitra avy amin'ny sambo mpiady, fiaramanidina sy ny sisa ry zareo’.
Mitohy ny fipoahana ao amin'ny tobin'i Al-Shati’, noho ny daroka tsy mitsahatra ataon'ny sambo mpiady israelina amin'io toby io.  ‘Daiman, daiman (isaky ny mihestika, isaky ny mihetsika)’, hoy i Ali. Manampy ny rainy hoe, ‘Lasa mahazatra ny olona ny maheno ny tifitra. Toy ny hoe amponga izany ankehitriny. Be ny olona maratra’
.

Manoratra (16 Febroary) ao amin'ny Gaza Blog-n'ny New Internationalist i Louisa Waugh :

Monina any Rafah i Faiza, 200 metatra monja amin'ny sisintany iraisana amin'i Egipta. Manoloana lavaka fidirana amina zohy  izay nolavahana tao ambanin'ny sisintanin'i Gaza sy Egipta no misy ny tranony. […] Fantatro fa nafindra toerana nalàna tamin'ny tranony ny fianakaviany nandritra ny ady, ary vao haingana no niverina.  Noho izany dia nandeha fiara nankany Rafah aho mba hihaona amin'izy ireo. Simba tamin'iny ady iny i Rafah - simba noho ny tifitra tamin'ny fitaovam-piadiana mavesatra, ny baomba sy ny fitaovana fitifirana hafa ireo trano manamorona ny sisintany, potika tsy misy horaisina ny tontolo. Toa mampalahelo izany - io no saisarin'i Gaza hitanareo amin'ny fahitalavitra. Ny tranon'i Faiza, any amin'ny fiafarana lalan-tany iray, dia efa toy ny mitoka-monina ankehitriny - ny trano mpiray vodirindrina amin'ny ilany roa dia voafafan'ny baomba avokoa, ary noteneniny ahy fa betsaka amin'ny mponina no matahotra mafy ny hiverina aty amin'ny faritra noho ny fitohizan'ny fandarohana. Miteny ny Israeliana fa hamotika ny tambajotran'ireo zohy ry zareo, ary saika isan-kalina dia misy fanafihan'ny fiaramanidina foana manozongozona ny tranon'i Faiza, mampatahotra ny ankizy sy ny lehibe. Rehefa mihamafy ny daroka baomba dia mandeha mitsoaka any amin'ny havany mipetraka lavitra ny sisintany ilay fianakaviana.

‘Efa nafindra toerana efa ho in-dimy izahay farafahakeliny nanomboka tamin'ny [18 Janoary] fampitsaharana poa-basy,' hoy izy tamiko. Ny teny hoe ‘afindra toerana' dia ahazoana  sary an-tsaina ny fiarakodia fotsin'ny ONU tonga mba hamonjy ireo osa  sy mitondra azy ireo lavitry ny loza mitatao. Nefa ho an'ireo olom-bitsy navela taty amin'ny faritra vonjimaika hapoaka, ny famindràna toerana dia midika fa folo minitra no ananan'izy ireo hangoronany ny entany sy handosirany an-tongotra.

Roambitelopolo, efatrambitelopolo, eninambitelopolo ary izao dia roambidimampolo - ireo no isa manan-tantara tsy mitsaha-mitombon'ireo vondrona sendikaly, ara-kolotsaina sy vondrona niforona tamin'iny volana lasa iny sy ny taloha tany, miombona anaty teny faneva iray: Lyannaj kont pwofitasyon, dikanteny Kiriolona [Creole] ho an'ny hoe “Ndeha hijoro isika hanohitra izay rehetra endri-panararaotana”.

Tao anaty hetsika ara-tsosialy mafampàna i Goadelopy efa ho herinandro iray eo ho eo izao taorian'ny antso avo nataon'ny UGTG [Fr], vondrona sendikaly miaro ny zon'ny mpiasa Goadelopiana. Ny hetsika dia natao indrindra hanehoana ny tsy fahafaham-pon'ny Goadelopiana taorian'ny taona maro tsy nisian'ny mangarahara amin'ny famerana ny vidin-javatra sy ny fisondro-bidin'ny zavatra ilaina andavanandro. Dah ao amin'ny  blaogin'ny UGTG dia manoratra manokana ho an'ireo tanora ao Goadelopy, manainga azy ireo hanokatra ny masony [Creole]:

LE 16 DÉSANM FO NOU SANBLÉ ÉPI LÉ PLI GRAN KINI LABITID LITÉ POU PEN A YO, PEN AN NOU : AN NOU KRÉVÉ BOBO LA POU 2009 GWADA PLI NÈF.

LE 16 FO TOUT JÉNES LA EN LARILA ÉPI LÉ SENDIKA ÈVÈ LÉ ASOSIASYON KILTRIREL ANSANM ANSANM POU DÈMEN PLI BEL KI JODI.

Taorian'ny fanehoan-kery goavana iray, izay nitondra fientanana vaovao sy fahazavana teo amin'ny fomba fisainan'ny firenena manontolo, dia namelabelatra  ireo teti-panorony maty paika amin'ny fitakiany ireo mpiara-dia, mahakasika teboka 10 lehibe eo  ho eo [amin'ny teny Frantsay sy Kiriolona]:

1- NIVEAU ET CONDITIONS DE VIE
2 - EDUCATION
3 - FORMATION PROFESSIONNELLE

4 - EMPLOI
5 - DROITS SYNDICAUX ET LIBERTES SYNDICALES
6 - SERVICES PUBLICS
7 - PRODUCTION
8 - AMÉNAGEMENT DU TERRITOIRE ET INFRASTRUCTURES
9 - KILTI

10 - ARÉTÉ PWOFITASYON

Ity fitakiana ity dia nalefa amin'ny  “Préfet”, sy ny  “solombavam-bahoaka“, amin'ireo mpikambana ao amin'ny Antenimieran'ny Varotra, ireo mpiompy ary ireo rehetra mpikambana amin'ny fiarahamonim-pirenena [société civile]. Tanjon'izy ity ny hilaza mialoha amin'ny vahoaka sy mety ho fanaingàna fitokonana tsy misy fetra, manomboka ny 20 janoary.

Nisy fotoana, maro tamin'ireo Goadelopiana no nihevitra fa ireo fitakiana 130 fehezina anatin'ireo teboka 10 ireo dia be loatra ka mety tsy hanantenana vokatra. Ireo fanamarihana ao amin'ny hafatr'i Herve ao amin'ny blaogy Fwiyapin [Frantsay & Kiriolona] no mitondra fanazavana momba ireo rehetra ireo:

[…]cette fois-ci toute cette mobilisation semble assez “fouillis”, on ne sait pas à qui les revendications sont adressées…pourquoi ne pas remonter carrément aux banques américaines ou aux compagnies pétrolières?

Fanontaniana iray  hafa ny momba ny hahatomombana antsakany sy andavany ity hetsika goavana ity anatina fotoan-tsarotra midadasika toy izao, araka ny fanamarihana iray hafa ao anatin'io hafatra io ihany:

Tu crois vraiment qu’il obtiendrons toutes leurs revendications j’en doute fort vu que le contexte internationale… Je trouve que ces dangereux et irresponsables de faire miroiter au gens 200€ d’augmentations sur les bas salaires alors que la crise mondiale ne le permet pas.

Na dia eo aza anefa ireo fisalasalana ireo, ilay fanaingàna dia nahavory olona sy nalàza ihany. Sekoly, tobin-tsolika ary saika ny ankabeazan'ireo orinasa no nanakatom-baravarana efa ho herinandro iray izao, miaraka amin'ny dona goavana miantraika amin'ny toekaren'ny Nosy - saingy maro ireo Goadelopiana nanome tso-drano an'i  Lyannaj' kont pwofitasyon hahita lalan-kivoahana hahafahan'izy ireo milaza ny ahiahiny, tsy ny amin'ny anio ihany, fa ny momba ny hoavy mihitsy koa aza.

Azontsika atao ny mamaky tarehimarika tsy ofisialy navoakan'i  Shakazulu ao amin'ny Gwakafwika [Hiriolona], izay mitatitra momba ny hetsika voalohany tamin'ny 20 janoary (toy ireo tamin'ny faha 23 sy 24 janoary) ary avy amin'i Zandwonis ao amin'ny  Carib Creole One [Fr]:

Manifèstasyon Lapwent chayé omwen 10 000 moun! I pli masif ki dènyé fwa-la. Ève on gwan manman mobilizasyon kon sa, nou ka atann pou nou vwè.

Sanmdi Lapwent plis ki 25 000 moun adan gwan manman manifèstasyon-la. Dimanch toujou Lapwent plis ki 40 000 moun adan gwan déboulé a “mas a konsyans”.

[Samedi 24 janvier 2009] Au moins 20 000 personnes ont défilé dans les rues de Pointe à Pite à l’appel du “Collectif Lyannaj Kont Pwofitasyon” (CLKP). Les médias officiels ont annoncé plus de 8 000 manifestants. Dans l’histoire de mouvements ouvriers guadeloupéens, c’est bien la première fois qu’un mouvement social suscite une adhésion aussi massive.